याआधी: ले गई दिल 'दुनिया' जापानकी..२ हरणांच्या गावा.. 'नारा'! नाराचं वर्णन जपानला यायच्या आधीपासूनच ऐकून,वाचून होते.त्यामुळे या शनिवारी नाराला जायचे आहे,असा फतवा निघाल्यावर आता हे नारा काय आहे ? असं तरी नांबाला जाताना वाटलं होतं तसं वाटलं नाही.इथे कुठेही फिरायला जायचं म्हटलं की शाळेच्या सहलीसारखा डबा आपला बरोबर! यावेळी सुध्दा पुलाव,शिरा,पराठे इ.शिदोरी बरोबर घेतली आणि ओसाका स्टेशनवर आलो.ओसाका हे जंक्शन स्टेशन आहे, दादर स्थानकासारखे!पण दादरला फक्त मध्य आणि पश्चिम रेल्वे जोडली आहे,ओसाकाला अशा बर्‍याच लाइन्स जोडल्या आहेत.त्यातील एक ,लूप लाईन. तेथे जाऊन नाराकडे जाणारी गाडी पकडायची होती. इथे जपानमध्ये आल्यापासून आपली स्थिती तर पहिल्यांदाच गाव सोडून भाऊच्या धक्क्यावर उतरलेल्या,अक्षरओळख नसलेल्या माणसासारखी होते. एकही पाटी मुळी वाचताच येत नाही.त्यातल्या त्यात इंडिकेटर वरचे आकडे तरी थोडा वेळ जपानी आणि थोडा वेळ रोमन मध्ये दाखवतात.(२००२ च्या फुटबॉलची कृपा!)तर लूप लाईन वर आलो,आता नाराची गाडी पकडायची म्हणून इंडिकेटरवर रोमन आकडे येतात कधी आणि आपल्याला काही अर्थबोध होतो कधी, याची वाट पाहू लागलो. तिथेच बाजूला सहलीला जाणारी शाळेची मुलं उभी होती,९वी /१०वी तली असावीत.तरूणांना इंग्रजी समजते,ते थोडेफार बोलू शकतात हा अनुभव असल्याने त्यांना नाराला जाणारी गाडी विचारली आणि फलाटाला लागतच असलेली गाडी नाराची ,असे कळल्यावर आम्ही लगेचच गाडीत बसलो.सामानसुमान लावतो न लावतो तोच मघाचची दोन मुले आणि त्यांचे शिक्षक लगबगीने आमच्या दिशेने आले आणि आम्हाला गाडीतून खाली उतरायला लावले. त्या मुलांच्या समजूतीत काही गोंधळ झाला होता,आणि आम्ही भलत्याच गाडीत बसलो होतो. त्या सरांना हे समजताच त्या मुलांना घेऊन ते आमच्या इथे आले आणि आम्हाला योग्य गाडीत बसवून दिले. नारा अगदी लहानसं स्टेशन,अगदी वांगणी,शेलू,नेरळची आठवण येईल, असं!पण स्टेशनाच्या बाहेरच टूरिस्ट इन्फर्मेशन सर्विसचे काऊंटर आणि चक्क इंग्रजी बोलू शकणारे सहाय्यक!तोडायजी मंदिराकडे जाणारी बस २ मिनिटात सुटत असल्याचे सांगून हातात तिकिटे आणि नकाशा कोंबून त्यांनी आम्हाला बसकडे पिटाळले. बस खचाखच भरी हुई थी,चक्क उभं रहायला लागलं.बाहेरची हिरवाई न्याहाळत असतानाच दोन शिंगं दिसली,त्याच्या मागोमाग अनेक शिंगं!सोनेरी ठिपके असलेला हरणांचा कळपच्या कळप चक्क रस्त्यावर बागडत होता.रस्त्यावर भटक्या कुत्र्यांचा तापदायक कळप पाहण्याची सवय असलेल्या डोळ्यांवर विश्वासच बसेना! ठिपक्याठिपक्यांची, सोनेरी,तांबूस छटा असलेली,कमानदार,बाकदार शिंगांची,भोकर्‍या डोळ्यांची हरणंच हरणं.. (सीतामाईला पण अशीच मायावी हरणं दिसली असतील का?आणि त्या गोजिर्‍या हरणाला मारून त्याचं वस्र करण्याची शक्कल ! काय पण कवीच्या कल्पनेची भरारी?) तोडायजी बुध्दमंदिराकडे जाणार्‍या रस्त्याच्या दुतर्फा वृक्षराजी ,हिरवळ ,कुरणं आणि त्या कुरणात चरणारी असंख्य हरणं!माणसांचे थवे मंदिराच्या बाजूला येतानाची चाहूल लागली की हरणांचे कळपच्या कळप कुरणं सोडून जणू स्वागतालाच आल्यासारखी सामोरी येत,आपल्या हातातली बिस्कीटे घेऊन जात.त्यातल्याच एकाने बिस्किटाबरोबरच माझ्या हातातला नकाशाचा कागदही पळवला.काशी विश्वेश्वराच्या आवारात माकडं जशी वावरतात आणि हातातल्या वस्तू पळवतात ना,त्याची आठवण झाली. तीस मीटर उंच,२५० टनांपेक्षाही जास्त वजन असलेली दाईबुत्सुची अर्थात बुध्दाची मूर्ती असलेले 'तोडायजी बुध्दमंदिर' हे जपान्यांचं श्रध्दास्थान! तिथे अनेकजण आपल्या इच्छा देवाला सांगतात म्हणजेच नवस बोलतात.तालीबानांनी जगातील सर्वात मोठी बुध्दमूर्ती उद्ध्वस्त केल्यानंतर आता तोडायजी मंदिराची मूर्ती सर्वात मोठी मूर्ती आहे.इस.७५२ मध्ये बांधलेले हे मंदिर म्हणजे लाकूडकामाचा जपानमधील,कदाचित जगातील अतिभव्य नमुना आहे.बुध्दमंदिरांचे मुख्यालय असलेले हे मंदिर असल्याने प्राचीन काळी नारा ही राजधानी होती. परंतु नाराचा आणि बुध्दीझमचा वाढता प्रभाव कमी करण्यासाठी ती इस. ७८४ मध्ये नागाओका येथे हलवण्यात आली. भगवान बुध्दाची करूणेने ओथंबलेली,विश्वशांतीचा संदेश देणारी ती भव्य मूर्ती पाहताना मन भरून येतं.मुख्य बुध्दमूर्ती आणि अनेक भावावस्था असलेल्या मूर्तींची प्रभावळ इथे आहे. अत्यंत शांत शांत होत,निर्विचार असे आपण तिथे आपोआपच स्तब्ध उभे राहतो.या मंदिरात एक खांब आहे.हिअरिंग पिलर असे त्याचे नाव!त्या खांबाला एक मोठे भोक आहे आणि त्या भोकातून पलिकडे जाणारी व्यक्ति पुण्यवान असा एक जपानी समज आहे.त्या खांबातून पलिकडे जाणारी मंडळी ,त्यांचे ते प्रयत्न चित्रबध्द केले.(प्रत्यक्ष कृती शक्य नव्हतीच त्यामुळे जे आणि जेवढं शक्य होते ते केले.)नंतर 'कासुगा तायशा' म्हणजे'कासुगा श्राईन'ला आम्ही भेट दिली. जपानमधील हे प्रसिध्द शिंतो श्राईन. इस.७६८ मध्ये बांधलेले,अतिभव्य आवार असलेले,दाट वनराईने वेढलेले हे श्राईन पाहताना 'आहे मनोहर तरी गमते उदास..'अशी भावावस्था होते. राष्ट्रीय खजिना असलेलं 'शिन याकुशिजी मंदिर'इस.७४७ मध्ये बांधलेले आहे आणि इस.७१० मध्ये बांधलेले कोफोकुजी मंदिर म्हणजे पाच मजली पॅगोडा आहे.आजूबाजूला असलेल्या जवळजवळ पाऊणशे इमारती १३०० वर्षात आता नाहीशा झाल्या आहेत,परंतु पॅगोडाची मुख्य इमारत मात्र अजूनही रमलखुणा जपत उभी आहे.आपल्या गोव्याकडच्या मंदिरांसमोरील दीपमाळेची आठवण करून देणारे 'कहान' मंदिरासमोर आहे.तेथील 'वाकासुकायामा' ही तीन थरांची टेकडी ही प्रसिध्द आहे.लांबून पाहिलं तर हिरवाईच्या वेगवेगळ्या छटांचे तीन थर दिसतात. दरवर्षी जानेवारीच्या दुसर्‍या रविवारी रात्री ह्या टेकडीवरचे गवत जाळण्याचा रिवाज आहे त्याला 'थामासुकी' म्हणतात.थामासुकी म्हणजे डोंगरउतारावरील वाळलेले गवत जाळण्याचा विधी.त्याचं प्रयोजन काय ते आमच्या मोडक्या तोडक्या जपानी ज्ञानामुळे कळले नाही. हरणांच्या कळपातून पाऊस अंगावर घेत हिरवळीतून चालताना किनेतेत्सु नारा स्टेशन कधी आले ते समजलेच नाही.