मराठी भाषा दिन २०१७: वोवळां (अंत्रुज कोंकणी)

आमकां गोंयकारांक फुलांचे-झाडांचें- परमळाचें खूब पिशें. आमी जगांत खंयय वचून रावूं, आंगणात चार तरी परमाळिक फुलांकंद, तुळस बी रोयतातच. आनिक एक म्हळ्यार वास नासलेली पिशी आनी रतन आबोलेचेय ४ तरी रोपे जायच. हाका हांव कशें फंट थारायतलें? म्हाकांय सुगंधाचें खूब्ब पिशें. ह्या पिश्याचे मूळ म्हजे गांव, घर आनी घरची मनशां. आमचो (कुळारचो) गांव म्हळ्यार सह्याद्रीच्या पायांसामकारांतलो एक माणकुलो गांव. गांवाच्या एका कोनश्याक आमचे घर. लागी-लागसराक सगले रान, एकुय घर ना. सैमाचें एक वेगळेंच रूप आमका पळवपाक मेळटा. घर आदल्या तेंपांत मातयेचे आशिल्लें, आता तेर्रासाचें आसा. घरासामकारा व्हड आंगण. ह्या आंगणातंच आमच्या घरच्या कितल्याश्याच लग्ना-मुंजीची जेवणां जाल्यांत. आंगणाच्या मेरेक मोगरो, शेंवती, गोंड, खाप्री रोजां, कस्तुर मोगरी, सोलयां अगस्ती, तेरडो, कण्हेर , शब्दुली, भुंयचाफो अशी तरेक वार झाडां. त्या भायर आंगण आणि भाटांत २५-३० तरांच्यो दशणी, ४-५ तरांचे चाफे, मंदार, अनंत ,शंकर ,कंडे अशी झाडां. म्हज्या आज्याक ह्या फुलांचे पिशे. जाण्ट्या पिरायेचो जायसर झाडांक उदक घालप बी ताचेंच काम. हो आजो म्हटल्यार म्हजो दादा, फाटफटीं देवाक फुला काडून हाडी. ताच्याबरोबर आमी भुरगींय बी फुलां पाटलो घेवन वतालीं. फुलां काडटनाच दादा त्या त्या झादाची म्हायती, त्या झाडाची काळजी कशी घेवप हें सांगतालो. देवाची पूजा करताना, देव फुलां पळोवनुच चड खोस भोगता आसतलो हातुंत म्हाका दुबाव ना. घरच्या फाटल्या आंगणात २०-२५ जाई झोंपा आशिल्लीं.. चवतीकडे ह्या झोंपावेलीं नखेत्रां धुपारतीक बाप्पाल्या आंगार चडटकच, देवाचो झेतच वेगळो दिसता. घरची बायलांय जायांचे फात्यो, सर, वळेसर अशे तरेकवार झेले करुन माळतालीं. तश्यो कुड्या फुलांच्यो, मधुमालतीच्यो, शब्दुलेच्यो अश्या तरेकवार फुलांच्यो भौ सोबीत आणि धुंद परमळाच्यो फात्यो आमची आजी करून दिताली आमकां माळपाक. म्हज्या परमाळित फुलांच्या गजालीनी वोंवळा आनी सुरंगां ना, अशें जावकुच शकना. आमच्या घरालागीच्याच सरदाकुशीन सुरंगांचे आनी वोंवळांचे रुख आसात. सादारण होच तांच्या फुलपाचो तेप. सुरंगांच्या वळेसराफुडे म्हाका भांगर फाटी दिसता. त्या वळेसराखातीर आमी फातोडची दिवल्यो घेवुन सुरंगेक वतालीं. उसरां गेल्यार सुरंगा फुलून वतात आणि गुथुंक मेळनात. आमची आई रुखार चडून वयली फुलां काडटाली जाल्यार आमी हातपावणीं फुलां काडटाली. ही फुलां वल्या सुती कुडक्यांत गुटलांवन घरा हाडप आनी मागीर तांचे वळेसर करप. मागीर त्या कुडक्याक बरो वास येता म्हणून आमी आमच्यो वडण्यो व्हरुया म्हणून हट्ट केल्लोय याद जाता . दनपरां जेवणाउप्रांत वोंवळां रुखाकडे वराचीं वरां बसुन वोंवळांच्या पावसाचो सुवाळो पळवप ही सुद्दा म्हज्या ल्हानपणातली एक परमाळित याद जावन आसा. टप टप टप करुन एकेक थिक जेन्ना पोंदच्या सुकिल्ल्या पानांर ल्ह SS व पडटा त्या खिणाचें वर्णन करपाची शक्त म्हज्यांत ना. वोंवळा फुलांइतको निर्मोही रुख म्हाका आनी कोण दिसना. भौ सुंदर, भौ परमाळित थिंकांपरी फुलां फक्त मनश्याच्या खोशयेखातीर आनी कोण दिता? वोंवळां पावसामदीच तुमी वोंवळां पुंजावपा लागता, तेन्ना तुमकां आनीक फुलां दिवची म्हणुन काय कितें, रुख आनीक पावस घालता फुलांचो!! इतलो गिरेस्त, मायेस्त आनी निर्मोही, जणु एक संतच न्हय? पुंजायल्ली फुलां घरा व्हरतकच आमी तांचे सर करतालीं (वोंवळा सर करपाक सुयेची गरज ना, ताका मदी दोळो आसता तातुंतल्यान केळये दोर वता.) आनी आईन ते माळतकच एक वेगळी खोस भोगताली जीवाक. ही वोंवळां आमच्या गोंयच्या लग्नांनी खूब म्हत्त्वाची . म्हुर्तार न्हवरो व्हकल एकमेकांक हार घालच्यापयली हे वोंवळां हार घालतात. एक्वेळ ते हार नासल्या कोता येतापण वोंवळां हार जायच. आजी म्हणटा, न्हवर्‍या व्हकलेचें नवें नातें वोंवळापरी जांवचें म्हण तांचे हार घालतात खंय. वोंवळापरी म्हळ्यार, वोंवळां सुकुन गेली तरी परमाळत रावतात तशेंच तांच्यामदलें नातें जावचें असो ताजो अर्थ खंय. ही सगळीं फुलां फुलतासतानाच आनीकुय फुलां सैम फुलयत आसता. तीं म्हटल्यार जांबळां, चारां,काण्णां, चुन्ना, आमे-घोटां अशी फळा दिवपी रुखां फुलां. ह्या फुलांचो म्हळ्यार मराठींत जाका मोहर म्हणटात्ताचो वासय असोच जादुई. तुमच्या वाठाराचें पुर्ण वातावरणच हे वास बदलतात. आयज म्हज्या (घोवाल्या) घरच्या आंगणांत बसून हो लेख बरयतना हांव ते सर्गांतले वातावरण भोगतां. हांव बरयता, घरा - दारांत आम्या मोहराचो वास, कोकिळ गायता, तरेकवार सुकणीं , पाखरां तुमच्या पोरसांत येवन बसल्यांत . ह्यापरस म्हाका दुसरो सर्ग दिसना!! तुमच्या आमच्या सगल्यांच्या घरा असो सर्ग जावचो!! . -------------------------------------- . कठिण शब्दांचे अर्थः परमळ- सुगंध-सुवास. कुळार- माहेर पायांसामकारातलो= पायथ्याशी असलेला कोनश्याक =कोपर्‍यात सैम= निसर्ग तेंप= काळ रुख = वृक्ष फातोड= पहाट दशणीचें झाड= जास्वंदीचे झाड पिराय = वय झोंप=झुडुप झेत= इथे रुबाब या अर्थी वापरलाय थिक=मोती खोस= खुशी, आनंद गिरेस्त= श्रीमंत मायेस्त=मायाळु तरेकवार =वेगवेगळे सुकणीं= पक्षी . . (फाईल साईझः ६.१६ एम्बी. वेळ ६.४४ मिनिटे) .