(प्रशस्तपादभाष्याच्या ४थ्या धड्यातील तेज किंवा अग्रि पदार्थांच गुणधर्म, प्रकार, वागण्याच्या तऱ्हा व उपयोग या संबंधीची माहिती या धडयात आहे. हे श्लोक ३ऱ्या - ४थ्या शतकातले असून तेव्हाची भारतीयांमध्ये वापरात असलेली तेज-अग्नि-प्रकाश अभ्यासाची पद्धत दर्शवतात. काही गोष्टी किंवा संकल्पना पटणारही नाहीत पण त्यासाठी पूर्णच अभ्यासाची पद्धत नाकारू नये. जे जे प्रत्ययास येईल तेवढेच मानावे. असो).
४.३: ३८तेजस्त्वाभिसम्बन्धात्तेजः ।
Fire is that which belongs to the class ‘fire’.
तेज या गटात अग्नि इत्यादि सर्व अग्निसमान वस्तूंचा समावेश होतो.
रूपस्पर्शसङ्ख्यापरिमाणपृथक्त्वसम्योगविभागपरत्वापरत्वद्रवत्वसंस्कारवत् ।
It is endowed with – colour, temperature, number, unit of measure, separateness, conjunction, disjunction, distance, proximity, fluidity and the ability to apply force.
तेजाला रंग, तापमान, संख्या, परिमाण, वेगळेपणा, जोडलेपणा(येउन जुळणे), विभक्तपणा(लांब जाणे), अंतर, जवळीक(सान्निध्यात राहणे), वहनक्षमता आणि बळ लावण्याची क्षमता या सर्व आहेत.
४.३: ३९पूर्ववदेषाम्सिद्धिः ।
The fact of these properties belonging to the class ‘fire’ is to be shown, as before, to be indicated in the sutras.
हे गुणधर्म आधील प्रमाणेच वैशेषिक सूत्रांमध्येही सांगितलेले आहेत.
मिसळपाव