'डिजिटल डिटॉक्स' नावाचं खूळ आणि कारकुनाचा गृहकलह!

आजकालच्या सुशिक्षित जगात 'डिजिटल डिटॉक्स' नावाच्या एका नवीन सुविचाराने धुमाकूळ घातला आहे. मोठेमोठे विचारवंत, कॉर्पोरेट गुरू आणि यूट्यूबवरचे तत्त्वज्ञ रोज सकाळी येऊन ज्ञान पाजळतात की, जर तुम्हाला मानसिक शांतता हवी असेल, तर दिवसातून किमान दोन तास किंवा आठवड्यातून एक दिवस मोबाईल, इंटरनेट आणि सोशल मीडियापासून पूर्णपणे लांब राहा. इंटरनेटवरची ही गंभीर व्याख्याने ऐकून आपल्या एका मराठी पांढरपेशा नोकरदाराला वाटलं की, आपणही आयुष्यात हा प्रयोग करून बघावा. तसाही रोज सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत तो मोबाईलच्या स्क्रीनवर डोळे फोडून थकला होता. शेवटी एका रविवारी त्याने ठरवलं की, आज आपण 'डिजिटल डिटॉक्स' करणार; म्हणजे मोबाईलला हातही लावणार नाही. पण हा पाश्चात्य विचार आपल्या अस्सल मराठी मध्यमवर्गीय घरात आणल्यावर निसर्गाने आणि गृहमंत्रालयाने त्याचे जे काही वाभाडे काढले, तो इतिहास कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय जर्नल्समध्ये छापून येणार नाही.

​रविवारी सकाळी नऊ वाजता त्याने मोबाईल एका कपाटात कुलूप लावून बंद केला. स्वतःच्या या क्रांतिकारी निर्णयामुळे त्याच्या चेहऱ्यावर एखादं कठीण युद्ध जिंकल्यासारखा भाव होता. त्याला वाटलं, आता आपल्याला हिमालयातल्या ऋषीसारखी शांतता लाभणार आणि आपण आत्मपरीक्षण करणार. पण शांततेचा हा फुगा पहिल्या पंधरा मिनिटांतच फुटला, जेव्हा आईने स्वयंपाकघरातून आवाज दिला की, अरे जरा गॅस एजन्सीवाल्याचा नंबर मोबाईलवरून बघून दे, कुकर लावायचा आहे. त्याने शांतपणे सांगितलं की, आय एम ऑन 'डिजिटल डिटॉक्स', आज मी मोबाईल वापरणार नाही. आईने त्याच्याकडे एका सेकंदासाठी अशा नजरेने बघितलं, जणू काही रविवारी सकाळीच गणिताचा एक्स्ट्रा क्लास लावणारे सर समोर उभे आहेत! आईने कपाळावर हात मारून घेतला आणि म्हणाली, "ते डिटॉक्स नंतर करा, आधी नंबर द्या, नाहीतर आज उपाशी राहावं लागेल!" विज्ञानाचा पहिला पराभव तिथेच झाला. कसाबसा डायरीतून जुना नंबर शोधून त्याने गॅस बुक केला आणि सुटकेचा श्वास सोडला.

​खरा क्लायमॅक्स दुपारी बारा वाजता आला, जेव्हा त्याची बायको शेजारच्या सुपरमार्केटमध्ये वाणसामान आणि भाजी आणायला गेली होती. अचानक घराच्या जुन्या लँडलाईनवर फोन खणखणला, ज्याची तार धूळ खात पडली होती. समोरून बायकोचा अत्यंत संतापलेला आवाज आला. तिने विचारलं, "तुम्हाला मी अर्ध्या तासापासून व्हॉट्सॲपवर त्या दुकानातल्या दोन वेगवेगळ्या ब्रँडच्या चहापत्तीच्या पुड्यांचे फोटो पाठवून विचारतेय की यातली कुठली घेऊ, तुम्ही मेसेज का सीन करत नाहीये?" त्याने अत्यंत अभिमानाने सांगितलं की, मी आज मोबाईलपासून लांब आहे, तंत्रज्ञानाचा उपवास पकडलाय! त्यावर बायकोने तिकडून जे काही डागलं, ते ऐकून बिचाऱ्याच्या छातीत धडधड वाढली. ती म्हणाली, "इथे काउंटरवर गुगल पे चालत नाहीये, नेमकं सुट्ट्या पैशांचं पाकीट घरात विसरलेय आणि तुम्हाला डिटॉक्स सुचतोय? त्वरित तो फोन चालू करा आणि स्कॅन करून पैसे पाठवा, नाहीतर मॉलचे सिक्युरिटीवाले मला सामान घेऊन बाहेर जाऊ देणार नाहीत!" सोशल मीडिया आणि ऑनलाईन पेमेंटच्या युगात राहून डिजिटल डिटॉक्स करणं हा किती महागडा सौदा ठरू शकतो, हे त्याला त्या दुकानाच्या बिलाने दाखवून दिलं. शेवटी शेजाऱ्याच्या मुलाला मोबाईल देऊन ऑनलाईन ट्रान्सफर करायला लावून त्याने बायकोची सुटका केली.

​दुपारी जेवण झाल्यावर तो रविवारची हक्काची वामकुक्षी घेण्यासाठी बेडवर पडला. नुकताच कुठे डोळा लागला असेल, तितक्यात दारावरची बेल वाजली. बाहेर कोण असेल तर एक कुरिअरवाला हातात पार्सल घेऊन उभा होता. "सर, तुम्ही फोन उचलत नाहीये, मी अर्ध्या तासापासून सोसायटीच्या गेटवरून कॉल करतोय!" तो म्हणाला. पार्सल घेऊन आत येतोय तोच लँडलाईन पुन्हा वाजली. दिल्लीहून कोणत्या तरी बँकेची मुलगी अत्यंत गोड आवाजात विचारत होती, "सर, आपको लाइफटाइम फ्री क्रेडिट कार्ड चाहिये?" मोबाईलवर 'ट्रू कॉलर' असल्यामुळे अशा कंपन्यांचे फोन तो आधीच ब्लॉक करायचा, पण आज लँडलाईन चालू असल्यामुळे त्याला या मधुर छळाला थेट सामोरं जावं लागलं. शांत झोपेचा पार भुगा झाला होता.

​झोप उडाल्यावर तो शांतपणे गच्चीवर गेला, विचार केला की मोबाईल नाही तर नाही, निदान आपण शांतपणे एखादं पुस्तक वाचू किंवा जुनी गाणी गुणगुणू. पण तिथे शेजारच्या गच्चीवरची पोरं डीजे लावून पतंग उडवत होती आणि गल्लीत कुत्र्यांची टोळी भुंकत होती. मोबाईलच्या स्क्रीनवर 'इअरफोन' लावून गाणी ऐकण्याची सवय असल्यामुळे त्याला आता आजूबाजूचा तो नैसर्गिक कोलाहल असह्य वाटू लागला. तितक्यात अचानक ढग दाटून आले आणि पावसाचा पहिला थेंब कपाळावर पडला. मोबाईल नसल्यामुळे त्याला वेळेवर पावसाची पूर्वसूचना मिळाली नाही आणि ढग कधी अंगावर येणार याचा अंदाजही आला नाही. खाली धावत जाताना पाय घसरला तो वेगळाच. तो ओलाचिंब होऊन खाली आला, तेव्हा आईने त्याला टॉवेल फेकत विचारलं, "काय हो ध्यानस्थ महाराज, संपला का तुमचा वनवास?"

​पण संकटांची मालिका इथेच संपली नव्हती. संध्याकाळी अचानक घरातल्या नळाचं पाणी गेलं. त्याने बाल्कनीतून खाली डोकावून पाहिलं, तर अख्खी सोसायटी बादल्या आणि हंडे घेऊन खाली धावत होती. बायकोने कपाळावर हात मारून विचारलं, "अहो, दुपारी तीन वाजताच सोसायटीच्या व्हॉट्सॲप ग्रुपवर सेक्रेटरीने मेसेज टाकला होता की आज संध्याकाळी पाणी कपात होणार आहे, तुम्ही पाणी भरून का ठेवलं नाही?" तो अपराधी चेहऱ्याने म्हणाला, "मी तर डिटॉक्सवर..." वाक्य पूर्ण व्हायच्या आतच बायकोने हातात रिकामी बादली दिली आणि म्हणाली, "आता खाली जा आणि डिटॉक्सच्या बादल्या भरून आणा!"

​संध्याकाळी कट्ट्यावर चहा प्यायला गेल्यावर त्याने मित्रांना आपली ही आपबिती सांगितली. नेहमीप्रमाणे चहावाला चहाची गाळणी हलवत मधेच म्हणाला की, अहो नक्ष भाऊ, हे डिजिटल डिटॉक्स श्रीमंत लोकांचे चोचले आहेत; आपल्यासारख्या मध्यमवर्गीय माणसाने दोन तास फोन बंद ठेवला, तर एकतर ऑफिसचा मॅनेजर नोकरीवरून काढेल किंवा घरची बायको किराणा सामानाशिवाय आणि पाश्याशिवाय घरातून हाकलून देईल! कट्ट्यावरच्या त्या चहावाल्याने दिलेला सल्ला अगदी लाख रुपयांचा होता. शेवटी, इन्फ्लुएन्सर्स कितीही डॉलर्स कमावून डिटॉक्सच्या गप्पा मारत असले, तरी आपल्या मराठी माणसाला मोबाईलच्या स्क्रीनवर येणारे ताजे मीम्स बघणं, कट्ट्यावर बसून चालू घडामोडींवर चर्चा करणं आणि शनिवार-रविवार हक्काने मित्रांचे मेसेजेस वाचून एकत्र चहा पिण्यात जी साधी मजा आहे, ती कोणत्याही डिटॉक्समध्ये नाही. त्यामुळे रविवार संपता संपता त्याने कपाटाचे कुलूप उघडले, मोबाईल बाहेर काढला आणि ग्रुपवर मेसेज टाकला, "भाऊ, डिटॉक्स कॅन्सल, घ्यायचा का अजून एक कप चहा?"