पुणे सायकलिंग 'ग्रँड टूर' म्हणजे नक्की काय? सायकलिंगची 'वारी' ते जागतिक दर्जाचा थरार!

पुणे सायकलिंग ‘ग्रँड टूर’ : सायकलिंगची वारी की जागतिक दर्जाचा थरार?
पुणे आणि सायकल यांचं नातं म्हणजे अगदी मिसळ आणि पाव — एकमेकांशिवाय अपूर्ण!
एकेकाळी “सायकलचे शहर” म्हणून ओळखलं जाणारं पुणे आज पुन्हा एकदा त्या ओळखीला नवं, भव्य आणि जागतिक रूप देत आहे. सध्या शहरात एका शब्दाची जोरदार चर्चा आहे — ‘ग्रँड टूर’ (Grand Tour).

अनेकांच्या मनात प्रश्न येतोच, “आपण लहानपणापासून सायकल चालवतोय, मग यात एवढं ‘ग्रँड’ काय?” “ही नुसती नवी फॅशन आहे का?”

उत्तर आहे — नाही!
ही फक्त रविवारी सकाळी दोन पेडल मारण्याची गोष्ट नाही. हा असा अनुभव आहे, जो तुम्हाला पुण्याच्या रस्त्यांवर असतानाच थेट Tour de France च्या वातावरणात घेऊन जातो. चला तर मग, या लेखातून समजून घेऊया पुणे सायकलिंग ग्रँड टूर म्हणजे नक्की काय?

‘ग्रँड टूर’ म्हणजे तरी काय?

सोप्या शब्दांत सांगायचं झालं तर —
जसा क्रिकेटमध्ये वर्ल्ड कप किंवा टेनिसमध्ये ग्रँड स्लॅम, तसंच सायकलिंगच्या जगात ‘ग्रँड टूर’.
जगातील सर्वात कठीण, प्रतिष्ठित आणि आव्हानात्मक सायकल शर्यती — जसं की Tour de France, Giro d’Italia, Vuelta a España — यांनाच ‘ग्रँड टूर’ म्हटलं जातं. आणि हाच तो जागतिक दर्जाचा अनुभव, तसाच थरार, तशीच शिस्त आणि तीच स्पर्धात्मक भावना आता पुण्याच्या रस्त्यांवर उतरली आहे. त्यालाच आपण पुणे सायकलिंग ग्रँड टूर म्हणतो.

थोडक्यात सांगायचं तर —
ऑफिसला रोज सायकलने जाणं म्हणजे लोकल पॅसेंजर.
पण ठराविक नियमांनुसार, वेळेच्या मोजमापात, हजारो सायकलस्वारांसोबत, कठीण चढ-उतार पार करत सायकल चालवणं म्हणजे ग्रँड टूर.

इथे फक्त सायकल चालवली जात नाही इथे स्वतःची परीक्षा घेतली जाते.

‘जो जीता वही सिकंदर’ मधला शेवटचा रेस सीन आठवतोय?
आमिर खान ज्या जिद्दीने, वेदनांवर मात करत सायकल चालवतो — अगदी तसाच माहोल इथे असतो. इतकी वर्ष टूरडीफ्रान्स स्पर्धा टीव्हीवर पाहिली आणि त्याचा चित्त थरारक अनुभव आपल्याला पुण्याच्या रस्त्यावर मिळाला की खरंच एक स्वप्नव्रत गोष्ट होती जी खरी झाली. ही स्पर्धा पुण्याच्या रस्त्यावर अनुभव खूपच भारी होता.

एवढ्या लांब सायकल चालवायची गरज काय?

“गाडीने गेलं तर पटकन होईल!” असं म्हणणारे बरेच असतील. पण या ग्रँड टूरचं महत्त्व फक्त व्यायामापुरतं मर्यादित नाही.

१) पुण्याचा सायकल वारसा
पुण्याचा इतिहास सायकलशी घट्ट जोडलेला आहे. शनिवारवाडा, सदाशिव पेठ, शनिवार-रविवारचे रस्ते — एकेकाळी हजारो सायकलींनी गजबजलेले असायचे.
ग्रँड टूर म्हणजे त्या परंपरेला दिलेलं आधुनिक अपडेट आहे.

२) आरोग्य आणि फिटनेस
आज आयटी ऑफिस, दुकाने, व्यवसाय — सगळीकडे बसून काम. “पोट सुटलंय” ही तक्रार सार्वत्रिक झाली आहे. अशा वेळी सायकलिंग हा खेळ न राहता जीवनशैली बनतोय.

३) जागतिक ओळख
मुंबईची ओळख मॅरेथॉन, गोव्याची आयर्नमॅन… तसंच पुण्याची ओळख आता सायकलिंग हब म्हणून तयार होत आहे. अशा इव्हेंट्समुळे पुणे जागतिक स्पोर्ट्स मॅपवर ठळकपणे दिसू लागलं आहे.

४) पर्यावरणाचा संदेश
“हवा शुद्ध हवी असेल, तर पेडल मारायला हवं!”
ग्रँड टूर म्हणजे केवळ स्पर्धा नाही, तर पर्यावरणपूरक जीवनाचा संदेश आहे.

बजाज पुणे ग्रँड टूर २०२६ : भारताच्या सायकलिंग इतिहासातील मैलाचा दगड

बजाज पुणे ग्रँड टूर २०२६ ही केवळ एक स्पर्धा नसून, भारताच्या सायकलिंग इतिहासातली एक ऐतिहासिक घडामोड आहे. ही स्पर्धा भारताची पहिली UCI (Union Cycliste Internationale) मान्यताप्राप्त 2.2 श्रेणीतील बहु-टप्प्यांची पुरुषांची सायकल शर्यत आहे.

चार टप्प्यांमध्ये तब्बल ४३७ किलोमीटर अंतर कापणारी ही शर्यत विविध भूप्रदेशांवर आधारित आहे. पश्चिम घाटातील कठीण चढ-उतार, लांब आणि वाऱ्याचा सामना करणारे ग्रामीण रस्ते तसेच पुण्याच्या मध्यवर्ती भागातील वेगवान शहरी सर्किट्स — असा संपूर्ण सायकलिंग अनुभव या स्पर्धेत पाहायला मिळतो.

विशेष म्हणजे, पुणे शहरातील ९५ किमीच्या सिटी स्टेजमध्ये सुमारे ५७८ मीटर उंचीचा चढ समाविष्ट आहे, जो शहरी रेससाठी अत्यंत आव्हानात्मक मानला जातो. या स्पर्धेत २९ संघांमधील १७१ आंतरराष्ट्रीय सायकलपटू सहभागी होत आहेत, ही बाबच या इव्हेंटचा जागतिक दर्जा अधोरेखित करते.

तांत्रिक व संरचनात्मक ठळक बाबी (Technical & Structural Highlights):

टप्पा १ : मुळशी–मावळ (Stage 1 – Mulshi–Maval)
अंतर: ८७.२ किमी
आयटी कॉरिडॉर, ग्रामीण भाग आणि डोंगराळ भूप्रदेश यांचा मिलाफ
सुरुवातीपासूनच रायडर्सची ताकद आणि रिदम तपासणारा टप्पा

टप्पा २ : मराठा वारसा (Stage 2 – Maratha Heritage)
अंतर: १०५.३ किमी
सिंहगड परिसर आणि खडकवासला धरणाजवळील मोठे चढ
‘क्लायम्बर्स’साठी निर्णायक ठरणारा टप्पा

टप्पा ३ : पश्चिम घाट प्रवेशद्वार (Stage 3 – Western Ghats Gateway)
अंतर: १३४ किमी
लांब, रणनितीपूर्ण आणि वाऱ्याचा सामना करणारा टप्पा
संघात्मक रणनीती आणि सहनशक्तीची कसोटी

टप्पा ४ : पुणे प्राईड लूप (Stage 4 – Pune Pride Loop)
अंतर: ९५ किमी
वेगवान, तांत्रिक आणि शहरी सर्किट
बालगंधर्व रंगमंदिर येथे समारोप
प्रेक्षकांसाठी सर्वात थरारक टप्पा

आंतरराष्ट्रीय दर्जासाठी पायाभूत सुविधांमध्ये सुधारणा

UCI च्या कठोर मानकांची पूर्तता करण्यासाठी पुण्यात ५२ किलोमीटर रस्त्यांचे विशेष सुधारकाम करण्यात आले.
यामध्ये —
> ५०० हून अधिक युटिलिटी चेंबर्स समतल करणे
> २,००० पेक्षा जास्त स्पीड ब्रेकर्स हटवणे
> रस्त्यांच्या पृष्ठभागासाठी विशेष SOP (Standard Operating Procedure) लागू करणे
या सुधारणा केवळ स्पर्धेसाठी नव्हे, तर भविष्यातील पुण्याच्या रस्त्यांसाठीही एक दीर्घकालीन गुंतवणूक ठरणार आहेत.

स्पर्धेची रचना व आव्हाने
स्पर्धेतील सर्वात मोठं आव्हान म्हणजे —
पश्चिम घाटातील तीव्र आणि तांत्रिक उतार, तसेच पुणे शहरातील अरुंद, वळणदार आणि नियंत्रित वाहतुकीचे रस्ते. या दोन्ही भिन्न परिस्थितींमध्ये यशस्वी कामगिरी करण्यासाठी उच्च दर्जाची सायकल हाताळण्याची क्षमता, वेगावर नियंत्रण आणि अचूक रणनीती आवश्यक असते.

जर्सी रंगांचा अर्थ काय?
ग्रँड टूरमध्ये फक्त वेग नाही, तर रणनीती असते — आणि त्याची ओळख जर्सी रंगांवरून होते.

लीडर पिवळी जर्सी (General Classification)
एकूण सर्व टप्प्यांचा वेळ सर्वात कमी असलेल्या सायकलपटूस दिली जाते.
ही जर्सी म्हणजे स्पर्धेचा “राजा”.

घाटाचा राजा निळी ढिपके जर्सी (King of the Mountains)
चढावांवर सर्वाधिक गुण मिळवणाऱ्या रायडरसाठी.
घाटातला खरा योद्धा इथे ओळखला जातो.

जलद धावपटू हिरवी जर्सी (Sprinter’s Jersey)
वेगवान स्प्रिंट्स आणि फ्लॅट स्टेजेसमधील गुणांसाठी.
शेवटच्या क्षणी झेप घेणारा ‘रॉकेट रायडर’!

पांढरी जर्सी (Young Rider Classification)
ठराविक वयाखालील सर्वोत्तम कामगिरी करणाऱ्या रायडरसाठी.
उद्याचा चॅम्पियन आजच ओळखला जातो.

पॉइंट सिस्टम कशी काम करते?
ग्रँड टूर म्हणजे फक्त पहिलं येणं नाही, तर प्रत्येक टप्प्यात गुण कमावण्याची लढाई.
प्रत्येक स्टेजमध्ये:
> पहिल्या काही रायडर्सना ठराविक गुण
> मधल्या स्प्रिंट पॉइंट्स
> चढावांवर स्वतंत्र माउंटन पॉइंट्स

या सगळ्या गुणांची बेरीज करून एकूण विजेता:
> बेस्ट क्लायम्बर
> बेस्ट स्प्रिंटर
> बेस्ट यंग रायडर
ठरवले जातात. याव्यतिरिक्त आशिया खंडातील सर्वोत्कृष्ट रायडर केसरी जर्सी आणि भारतीय सर्वोत्कृष्ट रायडर निळी जर्सी असे पुरस्कर दिले गेले म्हणजे कधी वेग महत्त्वाचा, कधी सहनशक्ती, तर कधी योग्य वेळी योग्य हल्ला!

थोडक्यात सांगायचं तर…
> UCI नियम = जागतिक दर्जा
> जर्सी रंग = रणनितीची ओळख
> पॉइंट सिस्टम = सातत्याची परीक्षा
म्हणूनच पुणे सायकलिंग ग्रँड टूर ही केवळ एक रेस नसून, ती आहे बुद्धी, ताकद आणि रणनीती यांचा संगम.

शेवटचा विचार…
आपण रोजच्या धावपळीत इतके अडकलोय की स्वतःसाठी वेळच उरत नाही.
पुणे सायकलिंग ग्रँड टूर आपल्याला पुन्हा त्या बालपणीच्या सायकलवर बसवतो जिथे फक्त आपण, आपली सायकल आणि समोरचा रस्ता असायचा.

महागडी सायकल असो वा साधी, जर्सी असो वा ट्रॅक पँट महत्त्वाचं आहे घराबाहेर पडणं आणि पेडल मारणं.

तर पुढच्या वेळी पुण्याच्या रस्त्यावर सायकलींचा ताफा दिसला,
फक्त पाहत राहू नका… मनात विचार करा “पुढच्या वेळी मी सुद्धा तिथे असेन का?”

काय म्हणता?
काढायची का मग सायकल बाहेर?