विस्तीर्ण पोकळीचा गंधार सापडावा

एखादं गाणं आपल्याला आवडतं, मग ते आपण वारंवार अगदी मन भरेपर्यंत सतत ऐकत राहतो. पण काही मोजक्या वेळेला असं होतं की, एखादं गाणं ऐकताना त्या संपूर्ण गाण्याऐवजी आपल्याला त्या गाण्याच्या अंतर्‍यात वाजलेला एखाद्या वाद्याचा (इन्स्ट्रूमेंटचा) पीस इतका आवडून जातो की, ती वेगळी धून ऐकण्यासाठीच फक्त आपण ते गाणं लूपवर ऐकायला लागतो. आत्ता पटकन अशी आठवणारी गाणी आपण पाहायला गेलो तर, त्यात सर्वात प्रथम, अलीकडच्या काळातलं 'मोह मोह के धागे' हे अनू मलिकने संगीत दिलेलं गाणं आणि त्याच्या अंतर्‍यात वाजलेली सनईची अफाट सुंदर ट्यून मला आवर्जून नमूद करावीशी वाटते. खरं तर उडत्या चालीची गाणी करणारा आणि त्यातही 'कॉपी-पेस्ट' करणारा म्हणूनच अनू मलिक कुप्रसिद्ध आहे. पण बहुतेकदा असं होतं की, शंभरातून तो एखादं असं मास्टरपीस गाणं लोकांसमोर देतो की त्या एका गाण्यासाठी त्याचे आधीचे शंभर गुन्हे माफ केले जातात. अनू मलिकची चेष्ठा करणारी लोकही त्याच्या या गाण्याबद्द्ल त्याचे आवर्जून कौतूक करताना दिसतील. 'मोह मोह के' खरं तर अशक्य भारी गाणं आहे, वरूण ग्रोव्हरच्या अर्थपूर्ण शब्दांना पॅपॉन आणि मोनाली ठाकूरने अतिशय कमालीचे सुंदर गायलेय, पण मला त्या गाण्यात सर्वात जास्त काही आवडलं असेल तर त्याच्या अंतर्‍यात वाजणारा सनईचा तो पीस.!! अगदी तसंच दुसरं आठवणारं गाणं म्हणजे, शंकर एहसान लॉय या त्रयीने संगीत दिलेलं भाग मिल्खा भाग सिनेमातलं 'ओ रंगरेज' हे गाणं. या संबंध गाण्यात आणि पहिल्या मुखड्यानंतर वाजणारी सारंगीची धून माझ्या अत्यंत आवडीची अगदी पक्की लक्षात राह्यलेली आहे, इतकी की श्रेया घोषालच्या गोड किंवा जावेद बशीरच्या त्या विशिष्ट घोगऱ्या आवाजापेक्षा, सारंगीच्या त्या मधाळ धूनसाठी ते गाणे मी कैकदा ऐकलंय. संध्याकाळी ऑफिसातून निघालेलो असतो, तेव्हा नेमकं पश्चिमेकडे लाली पसलेली असते. थोडक्यात कातरवेळ सुरू होते, आणि त्या सर्वांग सुंदर दृश्याकडे पाहत हायवेवर एका लयीत चालणारी बाईक आणि कानातल्या हेडफोन्सवर वाजणारं 'ओ रंगरेज' गाणं सोबत त्यातली सारंगीची धून म्हणजे माझ्यासाठी आनंदाचा परमावधी. ९० च्या दशकातली अशी फारशी गाणी आठवत नाही, जी काही आठवतात ती एक तर रेहमानची असतात किंवा जतीन ललितची. रेहमानने हिंदीत १९९९ साली सुभाष घईंच्या तालसाठी जी गाणी दिली, तो संपूर्ण अल्बमच मास्टरपीस प्रकारात मोडणारा होता. पण त्यातलं पटकन आठवणारं म्हणजे सुखविंदरच्या पहाडी आवाजातलं 'करीये ना' हे गाणं आणि त्यात वाजलेला घटम्! सुरूवातीला त्या वाद्याचं नाव मला माहिती नव्हतं, पण पुढे काही वर्षांनी इंटरनेटवर शोध घेतल्यानंतर घटम् हे नाव कळालं आणि ते लिलया वाजवणार्‍या विक्कू विनायकरम या दाक्षिणात्य अवलियाबद्दलही वाचायलं मिळालं. जशी तालची गाणी, तशीच जतीन ललितने संगीत दिलेली येस बॉसची गाणी आणि त्यातल्या 'मै कोई ऐसा गीत गाऊ' या गाण्यात वाजलेले सॅक्सोफोन.! अभिजीत भट्टाचार्यची काही मोजकी गाणी मी कायम ऐकतो, त्यातलं हे एक गाणं त्याच्या आवाजासाठी जसं ऐकतो तसंच त्यातल्या सॅक्सोफोनसाठीही. बाकी ९० च्या दशकातलं इतर आठवण्याजोगं काही नसलं तरी त्याआधीच्या ८०च्या दशकात आणि ९०च्या सुरूवातीला काही मोजक्या सिनेमांसाठी संगीत दिलेले शिव-हरी म्हणजेच ऑल टाईम लिजेंड्सच्या यादीतले संतूरवादक दस्तुरखुद्द शिवकुमार शर्मा आणि हरिप्रसाद चौरसिया आणि त्यांची अवीट गोडीची गाणी कधीही न विसरता येण्याजोगी !! म्हणजे मला एकवेळ स्वित्सर्लंड्च्या स्वर्गीय वातावरणात पिवळ्या शिफॉन साडीतली पदर वर धरून नाचणारी श्रीदेवी आठवणार नाही, पण तेच 'तेरे मेरे होंठो पे' या अफाट सुंदर गाण्याच्या सुरूवातीतली बासरीची धून आणि मग संबंध गाण्यात वाजणारी संतूर आणि या दोन्हीवर साज चढवणारा लताबाईंचा गोड आवाज, अगदी अर्धवट झोपेतही उठवल्यानंतर या गाण्याशी एका सेकंदाच्या आत एकरूप करून सोडतोच. चांदणी, लम्हे, सिलसिला आणि शाहरूखच्या डरची या द्वयींची सगळीच्या सगळी गाणी कधी ऐका आणि मागाहून मला धन्यवाद द्या. या सगळ्यात मराठीमध्ये आत्ता या घडीला आवर्जून आठवणारं एकमेव नाव म्हणजे अजय-अतुल. ही जोडी ठाऊक नाही असा एकही मराठी माणूस शोधून सापडणार नाही सद्यस्थितीला, इतकं प्रचंड आणि रसिकांना आवडणारं काम त्यांनी गेल्या दशकभरात करून ठेवलंय. मराठीत तर केलंच आहे, पण त्यासोबत हिंदीतही आपल्या नावाचा डंका त्यांनी चहुकडे वाजवला आहे. पण हे सगळं आत्ता एका बाजूला आणि त्यांनी संगीत दिलेलं रितेश देशमुखच्या माऊली सिनेमाचं शीर्षक गीत (टायटल साँग) एका बाजूला. जवळपास दहा वर्षांपूर्वी हा सिनेमा आलेला, त्यावेळी पुण्याला कामानिमित्त एके ठिकाणी बसमधून निघालेलो. हातातल्या नोकिया फोनला, जरा चांगल्या क्वॉलिटीचे हेडफोन्स जोडले आणि नुकतंच प्रसिद्ध झालेलं 'माऊली माऊली' हे गाणं सुरु केलं. या गाण्याच्या सुरूवातीलाच काही सेकंद पखवाज वाजतो, तो तुम्ही कधी नीट कान देऊन ऐकलाय का? त्या पखवाजाचा आवाज ऐकताना तुम्हाला त्यातून 'विठ्ठल विठ्ठल' असा आवाज आल्याचा भास कधी झालाय का? नसेल झाला, तर मग तुम्ही गाणं मनापासून ऐकलं नसावं कधीच. तर सुरूवातीच्या पखवाजाच्या आवाजामुळे जी ब्रह्मांनदी टाळी लागली बसच्या त्या किचाट वातावरणात, की पुढील संपूर्ण प्रवासभर लूपवर ते गाणं २५-३० वेळा ऐकतंच राह्यलो होतो. गाण्यातले गुरू ठाकूरचे अर्थपूर्ण शब्द जसे कायम लक्षात राहतील, अगदी तसंच गाण्यातला विठ्ठलाच्या जयघोषाचा भास करून देणारा पखवाजाचा तो आवाज कधीही न विसरता येण्याजोगा! ७०-८० च्या दशकातले विख्यात संगीतकार आर. डी बर्मन, हे त्यांच्या प्रत्येक गाण्यात एखाद्या विशिष्ट म्युझिक इंस्ट्रूमेंट्सचा पीस टाकण्याबाबत कायम आग्रही असायचे हे त्यांची गाणी आवडणारे दर्दी रसिकही नक्कीच मान्य करतील. अशी इतरही अनेक गाणी आहेत, जी त्यातल्या वाद्याच्या एखाद्या विशिष्ट आणि हटके धूनमुळे त्यांचा ठसा कायमच उमटवत आली आहेत. तुमच्या आठवणीत अशी कोणती गाणी आहेत, जी त्यातल्या एखाद्या विशिष्ट ट्यूनमुळे लक्षात राह्यलीएत?