पाकिस्तानचे विघटन

न
निनाद यांनी
 ·  लेख
लेख
पाकिस्तानचे विघटन कसे आणि कधी होईल हे सांगणे अवघड आहे. तरीही खालील चर्वण चर्चेस घेत आहे. पाकिस्तानची स्थापना झाली. तेव्हापासून देशाला आर्थिक अस्थिरता, राजकीय अस्थिरता, सांप्रदायिक हिंसाचार आणि दहशतवाद यांसह अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागला आहे. या आव्हानांना न जुमानता पाकिस्तान एक देश म्हणून एकत्र राहण्यात यशस्वी झाला आहे हे मान्य केले पाहिजे. पाकिस्तानला देश म्हणून एकत्र राहण्यास मदत करणारे अनेक घटक आहेत. एक घटक म्हणजे पाकिस्तानी लोकांमध्ये राष्ट्रीय अस्मितेची तीव्र भावना. पाकिस्तानी लोक त्यांच्या धर्म संस्कृती काही प्रमाणात एक आहेत. धर्म आणि राष्ट्रीय अस्मितेच्या या भावनेने देशासमोरील अनेक आव्हानांवर मात करण्यास मदत केली आहे. पाकिस्तानला एकत्र राहण्यास मदत करणारा आणखी एक घटक म्हणजे मजबूत लष्कर. पाकिस्तानी लष्कराने देशात स्थिरता राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. दहशतवाद आणि सांप्रदायिक हिंसाचाराशी लढण्यातही लष्कराचा सहभाग आहे. पाकिस्तानी लष्कर ऐतिहासिकदृष्ट्या एकसंध शक्ती आहेत आणि देशाच्या कारभारात त्यांचे मजबूत अस्तित्व आहे. शेवटी आंतरराष्ट्रीय समुदायानेही पाकिस्तानला एकत्र राहण्यासाठी मदत करण्याची भूमिका बजावली आहे. अमेरिका आणि इतर देशांनी पाकिस्तानला आर्थिक आणि लष्करी मदत केली आहे. या मदतीमुळे पाकिस्तानला समोरच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी आणि एक देश म्हणून एकत्र राहण्यास मदत झाली आहे. यासाठी लागणार पैसा पाकिस्तानी लष्कर अंमली पदार्थांच्या व्यापारातून मिळवते. आणि त्यासाठी धर्म आडवा येत नाही. पाकिस्तानी लष्करी अधिकाऱ्यांना अंमली पदार्थांच्या तस्करीप्रकरणी अटक झाल्याच्या अनेक घटना समोर आल्या आहेत. २०११ मध्ये, उदाहरणार्थ, एका पाकिस्तानी जनरलला अफगाणिस्तानमधून हेरॉईनच्या तस्करीमध्ये सहभागाबद्दल अटक करण्यात आली होती. २०१३ मध्ये, दक्षिण अमेरिकेतून कोकेनच्या तस्करीमध्ये सहभागी असल्याबद्दल पाकिस्तानी हवाई दलाच्या अधिकाऱ्याला अटक करण्यात आली होती. (दुवे शोधा सापडतील.) कोणत्याही देशात स्थिरता आणि एकता राखणे ही एक सतत चालणारी प्रक्रिया आहे. प्रादेशिक असमानता, वांशिक तणाव, राजकीय अस्थिरता आणि आर्थिक प्रश्न यासारख्या आव्हानांना पाकिस्तान सतत तोंड देत आहे. प्रभावी प्रशासन, सर्वसमावेशक धोरणे आणि संवादाद्वारे या समस्यांचे निराकरण करणे देशाला एकत्र राहण्यासाठी आवश्यक आहे आणि येथेच पाकिस्तानचे शत्रू काहीतरी करत आहेत असे मानायला जागा आहे... पण पुरावे नाहीत! विघटनाच्या धोक्यापासून पाकिस्तान सुरक्षित नाही हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. देशासमोर अनेक आव्हाने आहेत आणि या आव्हानांमुळे देशाचे तुकडे होण्याची शक्यता आहे. मात्र, वर नमूद केलेल्या घटकांमुळे पाकिस्तानला आतापर्यंत एकत्र राहण्यास मदत झाली आहे आणि भविष्यातही हे घटक देशाला एकत्र राहण्यास मदत करत राहण्याची शक्यता आहे. तरीही,
  1. पाकिस्तानचे विघटन करण्याचे अनेक मार्ग आहेत. एक शक्यता अशी आहे की देश त्याच्या चार प्रांतांमध्ये विभागला जाऊ शकतो: बलुचिस्तान, खैबर पख्तूनख्वा, पंजाब आणि सिंध.
  2. आणखी एक शक्यता अशी आहे की देशाचे दोन तुकडे होऊ शकतात, बलुचिस्तान, खैबर पख्तुनख्वा आणि पंजाब मिळून एक देश बनतो आणि सिंध दुसरा बनतो.
  3. हे देखील शक्य आहे की पाकिस्तानचे आणखी लहान तुकडे होऊ शकतात, प्रत्येक प्रांत किंवा प्रदेश स्वतःचा स्वतंत्र देश बनू शकतो.
पाकिस्तानचे विघटन करण्याच्या मार्गावर देशातील आर्थिक आणि राजकीय अस्थिरतेची तीव्रता, सांप्रदायिक हिंसाचाराची पातळी आणि दहशतवादी गटांच्या कारवाया यासह अनेक घटकांवर अवलंबून असेल. पाकिस्तानची परिस्थिती अशीच बिघडत राहिल्यास तुलनेने कमी कालावधीत देशाचे विघटन होण्याची शक्यता आहे. मात्र, देशासमोरील आव्हानांचा सामना करून त्याचे विघटन होण्यापासून रोखण्यात सरकार सक्षम होईल, अशीही शक्यता आहे. पाकिस्तानच्या विघटनास कारणीभूत ठरणारे काही घटक: आर्थिक अस्थिरता: पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था संकटात आहे. देशाला उच्च महागाई, चलनाचे अवमूल्यन आणि वाढता कर्जाचा बोजा यांचा सामना करावा लागत आहे. या आर्थिक अस्थिरतेमुळे सामाजिक अशांतता आणि राजकीय अस्थिरता निर्माण होऊ शकते, ज्यामुळे सरकारला देशावर नियंत्रण राखणे अधिक कठीण होऊ शकते. राजकीय अस्थिरता: पाकिस्तानमध्ये राजकीय अस्थिरतेचा इतिहास आहे. देशावर अनेक लष्करी हुकूमशहांनी राज्य केले आहे आणि अनेक सत्तापालटांचा अनुभव घेतला आहे. या राजकीय अस्थिरतेमुळे सरकारला मजबूत आणि स्थिर राज्य निर्माण करणे कठीण होऊ शकते. सांप्रदायिक हिंसाचार: पाकिस्तान हा सांप्रदायिक धर्तीवर विभागलेला देश आहे. देशात मोठ्या प्रमाणात शिया अल्पसंख्याक आहेत, ज्यांना अनेकदा सुन्नी अतिरेक्यांनी लक्ष्य केले आहे. या सांप्रदायिक हिंसाचारामुळे गृहयुद्ध होऊ शकते, ज्यामुळे सरकारला देशावर नियंत्रण राखणे अशक्य होऊ शकते. दहशतवाद: पाकिस्तान हे दहशतवादाचे प्रमुख केंद्र आहे. हा देश तालिबान आणि अल-कायदासह अनेक दहशतवादी गटांचे मूळ घर आहे. हे दहशतवादी गट देशाला अस्थिर करू शकतात आणि सरकारला नियंत्रण राखणे अधिक कठीण करू शकतात. परकीय हस्तक्षेप: जर परकीय शक्तींनी पाकिस्तानमध्ये हस्तक्षेप केला तर तो देश अस्थिर करू शकतो आणि देशाचे विघटन होण्याची शक्यता अधिक आहे. उदाहरणार्थ, जर भारताने पाकिस्तानच्या काश्मीर प्रदेशात हस्तक्षेप केला तर तो एक व्यापक संघर्षाला कारणीभूत ठरू शकतो ज्यामुळे शेवटी पाकिस्तानचे विघटन होऊ शकते. यापैकी कोणतेही कारण मोठे झाले तर पाकिस्तानचे विघटन होऊ शकते. मात्र, या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी लष्कर सक्षम असेल तर देशाचे विघटन होण्यापासून रोखू शकेल पण इम्रानखानने नेमका तेर्थेच घाव घातला आहे!
वर्गीकरण
4475 वाचन
💬 प्रतिसाद (18)

प्रतिक्रिया

चंद्रसूर्यकुमार
गुरुवार, 05/18/2023 - 11:22 नवीन
चांगला लेख. एक प्रश्न नेहमी पडतो. पाकिस्तानचे विघटन होणे भारतासाठी फायदेशीर आहे की अंतर्गत कलहात ग्रस्त असलेला पण एकत्र असलेला पाकिस्तान? माझ्या मते दुसरे. बांगलादेश युध्दाच्या वेळेस आपण अमेरिका वगैरे महासत्तांचे वैर पत्करून बांगलादेशला स्वतंत्र करून दिले. पण नंतरच्या काळात बांगलादेश भारतासाठी अनुकूल राहिला का? इर्शार्द, बेगम खालिदा झिया वगैरे नेतेपदावर असताना बांगलादेश उघड भारतविरोधी होता. शेख हसीना आहेत तोपर्यंत ठीक आहे. पण तिथेही इस्लामी मूलतत्ववादी तत्वे डोकी वर काढत आहेतच. तोच बांगलादेश ही शत्रूच्या अंगातील कॅन्सरची गाठ होती. ती आपण काढून दिली. ती काढून दिली नसती तर ती जखम तशीच ठसठसत राहिली असती आणि पाकिस्तान अधिक दुबळा झाला असता. आपण ती गाठ कापून दिली नसती तर १९७१ पासून आतापर्यंत पश्चिम पाकिस्तान आणि पूर्व पाकिस्तान असेच भांडत राहिले असते का? असतेही कदाचित. किंवा आणखी ५-७ वर्षात म्हणजे १९७७-७८ (किंवा त्याच्याही पूर्वी) पाकिस्तानला बांगलादेशातून माघार घ्यावी लागली असती. कोणत्याही परिस्थितीत पाकिस्तानची डोकेदुखी कायम राहिली असती. १९७१ मध्ये पाकड्यांनी हल्ला केल्यानंतर त्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर देण्यापुरताच आपला प्रतिसाद असता आणि थेट ढाक्क्यापर्यंत जाऊन आपण बांगलादेशला स्वातंत्र्य मिळवून दिले नसते तर ते चांगले झाले असते हे वैयक्तिक मत. आता बलुचिस्तानविषयीही अगदी तसेच वाटते. बलुची बंडखोरांना आपण मदत करत आहोत हे उघडे गुपित आहे. २००९ मध्ये इजिप्तमध्ये शर्म अल शेख या ठिकाणी भारत आणि पाकिस्तानचे पंतप्रधान भेटले होते तेव्हा संयुक्त निवेदनात भारताने बलुचिस्तानमध्ये हस्तक्षेप करू नये अशाप्रकारचा उल्लेख होता (आणि अशा निवेदनावर सही केल्याबद्दल मनमोहनसिंगांवर भरपूर टीकाही झाली होती). तेव्हा आपला सहभाग केवळ बलुची बंडखोरांना मदत करण्यापुरताच असावा आणि त्यांच्या कडून होईल तितकी पाकिस्तानला डोकेदुखी व्हावी पण बलुचिस्तान स्वतंत्र वगैरे करायच्या भानगडीत आपण पडू नये. तसे करताही येणे कठीण आहे कारण बलुचिस्तानची सीमा भारताला लागून नाही हे एका अर्थी चांगलेच आहे. बाकी पाकिस्तानातील कोणीही भारताचा मित्र वगैरे होऊ शकेल यावर विश्वास ठेवणे कठीण आहे. पाकिस्तानात पंजाब्यांचे वर्चस्व आहे आणि ते सिंधी लोकांवर अन्याय करतात ही तक्रार बरीच जुनी आहे. पण पाकिस्तानातील सिंधी लोक भारताच्या बाजूचे आहेत का? एक तर पंजाबी सिंध्यांवर अन्याय करतात म्हणून सिंधी पंजाब्यांविरोधात. पण मूळचे सिंधी भारतातून तिथे गेलेल्या मोहाजीरांवर अन्याय करतात म्हणून मोहाजीर सिंध्यांविरोधात. १९९० च्या दशकात मोहाजीर कौमी मूव्हमेंट म्हणून होती त्याला आपण पाठिंबा देत होतो. पण नंतरच्या काळात त्याच एम.क्यू.एम चे कट्टर भारतद्वेष्टा परवेझ मुशर्रफबरोबर गुळपीठ झाले. खैबर पख्तुन प्रांतातील पठाण भारताच्या बाजूचे आहेत का? खान अब्दुल गफार खान आणि त्यांच्या प्रभावातील लोक होते असे म्हणता येईल पण अन्यथा इस्लामी मूलतत्ववाद्यांमधील सगळ्यात जास्त घाणेरडे लोक हेच पठाण असतील. तालिबान त्यांच्यातूनचे पुढे आले. असे लोक भारताचे मित्र बनू शकणे अशक्य आहे. त्यांच्यासाठी धर्मच सर्वोच्च महत्वाचा असतो. आता अफगाणिस्तानातील तालिबान ड्युरंड लाईन मानत नाहीत म्हणून पाकड्यांवर हल्ले करत आहेत ते ठीक आहे. तेवढ्यापुरते आपले आणि त्यांचे हितसंबंध समान असतील पण ते लोक आपले मित्र होणे अशक्य आहे. तेव्हा समजा पाकिस्तानचे तुकडे झाले तर आपल्याला तितक्या शत्रूंशी नंतरच्या काळात लढावे लागेल ही भिती आहे. त्यापेक्षा ते लोक आपापसात भांडून भूस पाडूदेत पण एकत्र राहून असे नेहमी वाटते.

गवि
गुरुवार, 05/18/2023 - 11:53 नवीन
अगदी +१००
↩ प्रतिसाद: चंद्रसूर्यकुमार

राघव
Fri, 05/19/2023 - 14:40 नवीन
चांगला लेख आणि चांगला प्रतिसाद! नेहमीप्रमाणेच! ;-) पाकिस्तानात सध्या चार मुख्य विभाग दिसतात. पंजाब, सिंध, बलूच आणि वझिरीस्तान. - पाकिस्तानची शकले झालीत तरी भारताच्या सीमांना लागून जो भाग आहे, त्यात सिंध आणि पंजाब हे दोन भाग राहतील. - सिंध वेगळा झाल्यास तस्करांना सरळ मोकळे रान मिळेल. याचा सोमालिया होण्यास वेळ लागणार नाही. तो डोक्याला एक तापच राहणार आहे. - पंजाब भाग हा त्यातल्या त्यात सुबत्तापूर्ण असल्यानं आणि मुख्यतः राजकारणी/लष्करशहा इथंच निर्माण झाल्यानं भारतासोबतची तेढ वाढती ठेवण्यात पुढे राहतील. अर्थात् शकलं झाल्यास बाकी भागांना पैसा देण्यासाठी बाध्यही हेच राहतील अन् त्यातून त्यांची आपापसातील भांडणं आणिक वाढतील. - बलूच सध्यातरी भारताच्या बाजूनं आहेत. पण ते तसेच राहतील याची शाश्वती नाही. मुबलक खनिज संसाधनं असलेला हा प्रदेश ईराणच्या नजरेखाली देखील आहेच. - वझीरीस्तानाचा भाग पाकिस्तानी लष्कराच्या विरोधात आहे. पण त्यांना संपूर्ण पाकिस्तान हवंय.. ते शकलं करण्याच्या बाजूनं राहणार नाहीत. आत्तासुद्धा पश्चिम पाकिस्तानातील किती भागात टीटीपीनं पाय रोवला आहे हे महत्त्वाचं ठरेल. हीच टीटीपी अनेक दहशतवादी संघटनांना एकत्र आणून पाकिस्तानी लष्कराच्या विरोधात काम करते आहे. जर टीटीपीनं पाकिस्तान काबीज केलं तर तालीबानच्या सीमा आपल्याला येऊन भिडतील ही आणिक एक शक्यता. ह्या सगळ्यांत चीननं ओबोर च्या प्रकल्पात केलेली प्रचंड गुंतवणूक सुद्धा लक्षात घेतली पाहिजे. पाकिस्तानची शकलं होणं चीनला किती परवडेल हे काही सांगता येत नाही. पाकिस्तानची शकलं होणं आपल्याला फायदेशीर नाही. पण आर्थिक स्थिती सुधारली नाही तर त्याशिवाय काही होणारही नाही.
↩ प्रतिसाद: चंद्रसूर्यकुमार

सुबोध खरे
Fri, 05/19/2023 - 19:06 नवीन
तालीबानच्या सीमा आपल्याला येऊन भिडतील ही आणिक एक शक्यता. तालिबानचे सैन्य भारताचे काहीही वाकडे करू शकणार नाही याचे कारण भारताच्या सीमावर्ती भागातून त्यांना कोणताही आधार/ मदत मिळणार नाही. केवळ जिहादी विचारसरणीने भरलेले असले म्हणजे युद्ध जिंकतील असे नव्हे. स्थानिक जनतेच्या आधाराशिवाय त्यांना रशिया किंवा अमेरिकी सैन्याशी लढणे अशक्य होते. याशिवाय अफगाणिस्तानच्या भूभाग आपल्या ताब्यात ठेवण्यात दोन्ही देशांना कोणताही रस नव्हता. काही नफा होत नाही आणि रोजच्या चकमकींना कंटाळून दोन्ही देश बाहेर पडले तर या तालिबान्यांना वाटले कि आपणच हुशार. त्यांचे कित्येक सैनिक काश्मीरमध्ये येऊन मारले गेले किंवा भ्रमनिरास होऊन परत गेले. भारतीय सैन्याशी भारताच्या भूमीत शिरून दोन हात करणे असल्या लोकांना केवळ अशक्य आहे.
↩ प्रतिसाद: राघव

राघव
Mon, 05/22/2023 - 15:49 नवीन
तालिबानचे सैन्य भारताचे काहीही वाकडे करू शकणार नाही याचे कारण भारताच्या सीमावर्ती भागातून त्यांना कोणताही आधार/ मदत मिळणार नाही. केवळ जिहादी विचारसरणीने भरलेले असले म्हणजे युद्ध जिंकतील असे नव्हे.
बरोबर आहे. जिथं पाकिस्तान आपल्या तयार सैन्यानिशी भारतासोबत युद्ध जिंकू शकले नाहीत, तिथं तालिबान काही करू शकणार नाहीत हे खरंच आहे. पण त्यांच्या बाबतीत न्यूसन्स वॅल्यू बघीतली पाहिजे. त्यांना हालचाल न करू देण्यासाठी आपल्याला किती रक्त आटवावं लागेल हे महत्त्वाचं आहे. नुकतंच अफगाणिस्तानचे काही प्रतिनिधी भारतात येऊन गेलेत. त्यांना भारत सरकार प्रशासकीय बाबतीत मार्गदर्शन करण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. हा एक चांगला प्रयोग आहे. अफगाणिस्तान सोबत चांगले संबंध ठेवल्यास त्याचा भारताला फायदा आहेच.. किंबहुना पाकिस्तानचे अफगाणिस्तान सोबत चांगले संबंध असण्यापेक्षा हे बरंच आहे. पण शेवटी ते तालिबान आहेत हे आपण विसरू जाता कामा नये. ज्याला दूध पाजतोय तो साप आहे की नाही त्यावर कडक लक्ष असणं गरजेचं ठरतं.
↩ प्रतिसाद: सुबोध खरे

रात्रीचे चांदणे
Mon, 05/22/2023 - 22:22 नवीन
तालिबान सत्तेत आल्यानंतर आपल्या भारतातील बरेच YTUBE vloger अफगाणिस्तान फिरून आलेत. त्यांचा अनुभव मात्र पूर्ण वेगळा आहे. हिंदुस्तानी म्हतल्यानंत्र त्यांना सर्वत्र आदर आणि मदत मिळत असते. सामान्य जनताच नाहीतर तालिबानी सैनिकही त्यांना मदत करत आहेत असे दिसतय तर त्याच वेळी पाकिस्तान विषयी मात्र कमालीचा राग आहे.
↩ प्रतिसाद: राघव

राघव
Mon, 05/22/2023 - 22:43 नवीन
खरंतर सोशिअल मिडियातील कोणावर किती विश्वास ठेवायचा हा एक वेगळाच मुद्दा झाला. पण तरीही आपण असं धरून चालू की त्यातील बरंच सत्य आहे. अगदी असं झालं तरीही, तालिबानांची पुर्वीची स्वतःची वागणूकच त्यांना काटेरी परिक्षेचा सामना करायला भाग पाडते. आपल्या सरकारनं बरंच काम तिथं केलंय, ज्यामुळं अफगाण आपल्याला कदाचित मित्र मानून चालत असू शकतील. पण आपण त्यांच्यावर विश्वास ठेवण्यासाठी अजून बराच काळ जाणं जरूर आहे असं माझं मत.
↩ प्रतिसाद: रात्रीचे चांदणे

सुबोध खरे
Fri, 05/19/2023 - 19:24 नवीन
बलुची बंडखोरांना आपण मदत करत आहोत हे उघडे गुपित आहे. दुर्दैवाने बलुचिस्तान हा भाग अत्यंत डोंगराळ दुर्गम आणि अगदी कमी लोकसंख्येचा आहे. यातील बऱ्यापैकी लोकसंख्या हि क्वेट्टा जाफ्राबाद नसीराबाद सारख्या शहरांच्या आसपास एकवटलेली आहे जेथे पाकिस्तानी लष्कराचे तळ आहेत पाकिस्तानच्या ४० टक्के भूभाग असलेल्या या प्रदेशात पाकिस्तानच्या २३ कोटी पैकी जेमतेम सव्वा कोटी लोक (जेमतेम ५%) येथे राहतात. त्यातून तेथे बलुच लोक ३५.५% टक्के आणि पश्तुन लोक ३५.३% आहेत आणि अफगाणिस्तान, फाटा आणि खैबरपख्तुनख्वा मधून आलेले शरणार्थी यामुळे पश्तुन लोकांची लोकसंख्या मूळ रहिवासी बलुच लोकांपेक्षा जास्त होण्याची स्थिती आलेली आहे. यामुळे बलूच लोकांचा लढा फार कमकुवत असा आहे. त्यातून हे लोक असंख्य टोळ्यात विभागलेले असल्याने त्यांच्यात एकसंध पण नाहीच. त्यामुळे भारताने कितिहि मदत केली तरी हा लढा कितपत यशस्वी होईल याबद्दल भारताला शंकाच वाटत आली आहे.
↩ प्रतिसाद: चंद्रसूर्यकुमार

अर्धवटराव
Fri, 05/19/2023 - 19:48 नवीन
शत्रु देशाची विभागणी होऊन त्यातुन अनेक शत्रु जन्माला येणं हे भारतासाठी उपयोगाचं नाहि, त्यापेक्षा शत्रुला एकसंघ पण जराजीर्ण अवस्थेत राहु देत, हे बरोबर आहे. पण बंगलादेश निर्माण करण्यात भारताने योगदान देणं योग्य होतं असं वाटतं. बंगलादेशच्या फुटीरतावादी नेत्यांना, शक्तींना, भारत मधेच वार्‍यावर सोडु शकत नव्हता. पुढे-मागे पाक लश्कराने पूर्व पाकिस्तानात परिस्थीती आटोक्यात आणली असती. त्यानंतर हेच बंगला फुटीरतावादी + पाक लश्कर असे दोन तगडे शत्रु आपल्याला पूर्व - पश्चिम सीमेवर उभे ठाकले असते. नॉर्थ-ईस्ट ला जोडणारी चिकन नेक यांच्या प्रभावाखाली असती. चीन ला भारताला घेरणे आणखी सोपे झाले असते. आज नाहि म्हणायला आपण बंगलादेशाला थोडंफार आर्थीक बाबतीत मदत करु शकतो, आपले उद्योग धंदे तिथे गुंतवणुक करु शकतात, गडकरी साहेब तिथे दळणवळणाच्या सोयी उभ्या करण्याच्या बहण्याने शिरकाव करु शकतात. नद्यांच्या बाबतीत आपण बांगलादेशला हाताशी धरुन, पाकला वगळुन, धोरणं आखु शकतो. पाकी दगडापेक्षा बंगला वीट थोडी मऊ आहे.
↩ प्रतिसाद: चंद्रसूर्यकुमार

सुबोध खरे
Fri, 05/19/2023 - 19:09 नवीन
पाकिस्तान चे तुकडे झाले तर चीन बलुचिस्तानात शिरून तेथल्या नैसर्गिक वायू आणी खनिजांच्या खाणींवर कब्जा करून आपले कर्ज वसूल करून घेतील. बाकी पाकिस्तान्यांबद्दल त्यांना यत्किंचितही प्रेम नाही. केवळ भारतावर अंकुश ठेवण्यासाठी एक प्यादे म्हणून त्यांचा वापर करत आहेत. आणि पाकिस्तानी भूभागातून आपला मध्यपूर्व आणि युरोपातील व्यापारी मार्ग सुरक्षित ठेवणे एवढाच त्यांचा हेतू आहे.
↩ प्रतिसाद: आनन्दा

विजुभाऊ
Mon, 05/22/2023 - 18:21 नवीन
मला हा प्रश्न नेहमी पडतो. एखादा देश विभागला गेला तर अगोदर ज्या मूळ एकसंध देशाने कर्जे घेतली आहेत त्याचे काय होते?
↩ प्रतिसाद: आनन्दा

विजुभाऊ
Mon, 05/22/2023 - 18:32 नवीन
मला हा प्रश्न नेहमी पडतो. एखादा देश विभागला गेला तर अगोदर ज्या मूळ एकसंध देशाने कर्जे घेतली आहेत त्याचे काय होते?
↩ प्रतिसाद: आनन्दा

सुबोध खरे
गुरुवार, 05/18/2023 - 12:15 नवीन
पाकिस्तान एकत्र राहण्यासाठी भारतद्वेष हा एकमेव समान धागा आहे. अन्यथा इस्लाम हा घटक जनतेला एकत्र ठेवू शकत नाही हे असंख्य वेळेस सिद्ध झालेले आहे. वांशिक किंवा भाषिक अस्मिता हि अंती धर्मापेक्षा वरचढ ठरते हे बांगला देश, इराक इराण संघर्ष, येमेन अशा अनेक वेळेस सिद्ध झालेले आहे. पाकिस्तानात पंजाबी भाषेचे आणि वंशाचे वर्चस्व लष्करात आणि नोकरशाहीत कायम असल्यामुळे इतर तीन वंशाच्या( पठाण, बलुच आणि सिंधी) लोकांना सापत्नभावाची वागणूक मिळत आली आहे आणि त्याचा उद्रेक मधून मधून होतच असतो. या सर्वाना एकत्र बांधून ठेवणारा एक धागा म्हणजे भारताचा द्वेष. यामुळे गेल्या ७५ वर्षात कोणताही राज्यकर्ता/ लष्करशहा भारताशी सामंजस्याने वागण्याचा विचार सुद्धा करू शकत नाही. त्यातून एखादा लोकशाहीवादी राजकारणी (जर असा कोणी पाकिस्तानात अस्तित्वात असेल तर) तसे करू इच्छित असेल तर एकही लष्करशहा त्याला तसे करू देऊ शकत नाही. कारण भारताचा बागुलबुवा दाखवल्याशिवाय लष्कराला( संरक्षण मंत्रालयाला) अर्थसंकल्पात भरघोस वाढ करून मिळू शकत नाही. आज पाकिस्तानच्या लष्करातच वांशिक कारणाने फूट पडण्याची शक्यता निर्माण झाली असल्यामुळे अंतर्गत यादवी आणि अराजकाची स्थिती निर्माण झालेली आहे. दुर्दैवाने पाकिस्तान सध्या भिकेला लागलेला असल्याने त्यातून त्यांची सुटका कधी होईल हे अल्लाच जाणे. पाकिस्तानचे तुकडे झाले तर सर्व तुकडे परत एकत्र येऊन भारताशी युद्ध केले तरी ते सध्याच्या एकसंध पाकिस्तानपेक्षा जास्त बळकट असणे शक्यच नाही. परंतु सिंध किंवा पंजाबात मात्र अराजक आणि अत्यंत दारिद्र्य समान स्थिती झाली तर शरणार्थी भारतात येण्यास सुरुवात होऊ शकते. त्यातून त्यांच्यात सहानुभूती साठी महिला आणि बालके नेहमी पुढे पाठवली जातात स्वातंत्र्याचे वेळेस भारताची लोकसंख्या ३७ कोटी होती ती आता चौपट झाली आहे. त्याच कालावधीत पाकिस्तानची लोकसंख्या मात्र सात पट झाली आहे. आणि आर्थिक स्थिती मात्र भयंकर आहे. हि विकतची डोके दुखी आपल्याला त्रासदायक ठरू शकते. कारण भारतात आणि बाहेर मानवतावादी आजकाल फार बोकाळले आहेत. मुळात पाकिस्तानची फाळणी धार्मिक कारणासाठी झालेली असताना पाकिस्तानातून शरणार्थी भारतात येणे आपल्याला अजिबात परवडणारे नाही. लष्करी दृष्ट्या पाहायला गेले तर पाकिस्तानची स्थिती फारच वाईट आहे. त्यांच्या लष्करातील शस्त्रास्त्रे जुनी झाली असून त्यांची नियमित देखभाल करण्यासाठी पाकिस्तानकडे पैसे नाहीत. त्यांच्या रणगाड्यात डिझेल भरण्यासाठी सुद्धा पाकिस्तानकडे पैसे नाहीत. आणि अगदीच वाईट स्थिती झाल्याशिवाय चीन त्यांची मदत करणार नाही. हा विषय फार प्रचंड आहे

शाम भागवत
गुरुवार, 05/18/2023 - 14:58 नवीन
या सर्वाना एकत्र बांधून ठेवणारा एक धागा म्हणजे भारताचा द्वेष.
काश्मिर भारतापासून मिळवणे हा मुख्य हेतू असावा. त्यातून भारतद्वेष वगैरेला सुरवात झाली असावी. तसे असेल तर भारताच्या ताब्यातील काश्मिरमधे सुबत्ता आणण्याचा प्रयत्न करणे. त्याद्वारे पाकव्याप्त काश्मिरींमधे भारतधार्जिणी भूमिका निर्माण होणे महत्वाचे असेल. ३७० रद्द झाल्याने आता ते जमू शकेल. याबाबत पूर्व जर्मनीतील लोकांना पश्चिम जर्मनीत सामील व्हायची जी घाई झाली होती, तसे काहीतरी होणे आवश्यक आहे. काश्मिर एकदाका आपल्या हातून जातंय व लष्कर काहीही करू शकत नाही हा अंदाज पाकींना आला की, लष्कराची देशावरील पकड सुटेल व पाकिस्तान फुटायला लागेल. फुटलेल्या पाकिस्तानाशी आपण आपल्या फायद्या तोट्याप्रमाणे वेगवेगळे हितसंबंध जोपासू शकतो. त्यांना एकमेकांशी खेळायला भाग पाडू शकतो. आपला काश्मीर वेगाने समृध्द करणे व त्याचा पाकिस्तानातील काश्मिरमधे डांगोरा पिटणे हे मला वाटते, संपूर्णपणे आपल्या हातात आहे. आपण तशीच पावले उचलत आहोत अशीही माझी समजूत झालेली आहे.

श्रीगुरुजी
Fri, 05/19/2023 - 20:44 नवीन
कोणत्याही देशाचे विभाजन दोन प्रकारे होते. १) देशातील २ किंवा अधिक विभागांनी सामंजस्याने वेगळे होणे. उदाहरणार्थ - झेकोस्लोव्हाकियाचे सामंजस्याने झेक रिपब्लिक व स्लोव्हाकिया असे दोन वेगळे देश तयार झाले. २) जगातील प्रमुख देशांनी पुढाकार घेऊन व दडपण आणून देशाचे विभाजन करण्यास भाग पाडणे. उदाहरणार्थ - इंडोनेशियातून पूर्व टिमोर हा वेगळा देश निर्माण करणे, पूर्वीच्या युगास्लोव्हियातून बोस्निया, क्रोएशिया, सर्बिया असे नवीन देश निर्माण करणे. पाकिस्तानात अंतर्गत सामंजस्याने कणभरही भाग वेगळा होणार नाही. तसेच प्रमुख देशांना पाकिस्तानचे विभाजन करण्यात रस नाही. तस्मात् पुढील अनेक दशके पाकिस्तानचे विभाजन होईल असे दिसत नाही.

लिओ
Fri, 05/19/2023 - 22:09 नवीन
सध्याच्या परिस्थितीत पाकिस्तानचे विघटन होइल कि पाकिस्तानची विक्रि होईल ? सध्या पाकिस्तानची अंर्तगत परिस्थिती विघटनास अनुकुल आहे मान्य. आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर पाकिस्तानच्या परिस्थितीबद्द्ल बोलण्यास कोणीहि उत्सुक नाहि. चीनला पाकीस्तानचे विघट्न मान्य कधीहि होणार नाहि. कारण चीनला त्यांचे पाकिस्तानमधील प्रकल्प त्यांच्या मर्जीने चालु राहणे फार गरजेचे आहे. खास करुन काराकोरम पर्वत रांग ते ग्वादार बंदरापर्यंतचे दळणवळण. कारण दळणवळण मार्ग पाकिस्तानच्या सर्व भागातुन जातो. मुस्लीम जगत खासकरुन तुर्कि आणि सौदि यांची पकिस्तानातील अण्वस्त्रावर डल्ला मारण्यास टपुन बसले असणार आहेत्त. जेव्हा पकिस्तानातील अण्वस्त्र नष्ट होतील किंवा दुसर्या देशाकडे हस्तांतरित होतील तेव्हा चीन आणि मुस्लिम जगत मिळुन पाकिस्तान वाटुन घेतिल