विकासक्रम भाषा आणि लिपीचा!

लोकप्रभा मासिकाच्या २८ मार्च करताच्या अंकात विकासक्रम भाषा आणि लिपीचा! हा मनोहर भिडेंचा माहितीपूर्ण लेख आला आहे. यात प्राच्य विद्येच्या अंगाने भाषा आणि लिपींच्या विकास क्रमाचा विचार केला आहे. यातील सातव्या मुद्द्यात ऋग्वेद पुर्व कालीन संस्कृत भाषेचा प्रमाण भाषा म्हणून विकास कसा केला गेला असावा याचे ससंदर्भ रोचक विवेचन आले आहे. लेखक म्हणतात :

असं व्याकृत करणं म्हणजेच इंद्राने या देवभाषेला पहिल्यांदा शब्द कसे वापरायचे ते शिकवलं, म्हणजेच 'शब्दानुशासन' सांगितलं, अर्थात त्याने भाषेला 'व्याकरण' दिलं, शब्द आणि त्यांच्या उच्चारणाचे नियम दिले आणि 'प्रमाण'भाषेची निर्मिती केली. अशी प्रमाणभाषा जी कुठेही उच्चारली गेली तरी तिच्यामधून निघणारा अर्थ एकच असेल, व्यक्त होणारे विचारही एकच असतील. हीच भाषा आपल्या सर्वाची मूळ भाषा असं म्हणता येतं.

या निष्कर्षात संस्कृतला मूळभाषा ठरवण्याचा आग्रह कायम आहे, पण महत्वाच म्हणजे संस्कृत भाषा ही भाषेचे प्रमाणीकरण करण्याच्या प्रयत्नातून तयार झाली असण्याची शक्यता अंशतः स्विकारली आहे असे दिसते. लेखात इतरही बर्‍याच मुद्यांच विवेचन आहे. *लेख दुवा: विकासक्रम भाषा आणि लिपीचा! - मनोहर भिडें