लग्नाच्या वेळीच घटस्फोटाच्या तारखा (वर्ष) नक्की करावीत. तीन/सहा/नऊ/बारा/पंधरा वगैरे. तेव्हा लग्न जीवनाचे परीक्षण करून घटस्फोट करावा. ज्योतिषाच्या भाषेत बोलायचं तर अठ्ठावीस महिन्यांनी शनी ग्रह रास बदलतो आणि अचानक विवाहित तरुणांत बेबनाव सुरू होतो. "लग्न करून बघतो, नाही जमल्यास अमुक वर्षांनी फेरविचार करणार" हे अगोदरच सांगावे. तसेच लीव इन वगैरे भानगडींपासून मुक्तता होईल. समुपदेशन वगैरे पैसे बरबाद करणाऱ्या गोष्टी हव्यातच कशाला. तयारी म्हणून बँक खाते, पैसे व्यवहार, इमेल किंवा सोशल मिडिया पासवर्ड देणे टाळावे. घर खरेदी वगैरे कर्जाबाबत स्वच्छ समजूती ठेवाव्यात. शेवटी काय तर काही कागदोपत्री स्पष्टपणा ठेवणे हेच बरे. त्याची तरतूद करावी.

प्रत्येक वाक्य विचारपूर्वक लिहीले आहे. लेखामधे दोन पिढ्यांचा विचार मांडलाय. परंतू सहजीवनातून पुढे येणाऱ्या तिसऱ्या पिढीचाही विचार मागील दोन पिढ्यांनी करावयास हवा. असे मला वाटते. एक विचार असाही रूजत चाललाय, की संतान नको. अर्थात मी कशालाही चुक अथवा बरोबर म्हणत नाही. जेष्ठांच्या सहजीवनात दिसणारी अस्वस्थता ही सेल्फ इनफ्लीकटेड आहे व जेष्ठांनीच त्यावर मार्ग काढायला हवा. इतिहासाचार्य राजवाडे यांनी भारतीय विवाहसंस्थेचा इतीहास या त्यांच्या पुस्तकात सुरूवातीलाच स्पष्ट केले आहे की, "उत्क्रमिष्णु जगतात सर्वच वस्तूंना जंगमत्य असल्यामुळे, नीती ही वस्तुदेखील उत्क्रमिष्णु आहे स्वयंभू, स्वाणु किंवा स्थिर नाही त्या त्या काळी ती ती चाल नीतिमतेची समजली जाते व वाटल्ये इतकेच तो काळ पालटला च समाजात अंतर्धर्षणाने किंवा बाह्य प्रेरणेने बदल झाले म्हणजे ती जुनी व वहिवाटेतून गेलेली किंया जात असलेली चाल तौतिबाह्य व चम्तकारिक भासून तिची गणना गर्दा वस्तूंत होते. गर्दा म्हणजे समाजाला अमान्य एवढाच अर्थ मुळात असती हे विसरता कामा नये". तद्वतच, सद्यपरिस्थितीत असलेली विवाहसंस्था मोडकळीस अथवा अमुलाग्र बदलली तर त्यात नवल ते काय?

लग्न न करता स्त्री पुरूष एकत्र राहायचे म्हटले तर स्वतःच्या घरात राहू शकतात. पण अशा युगुलांना भाड्याचे घर जसे परदेशांत मिळू शकते तसेच भारतात नाही मिळणार. लग्नसंस्था मोडकळीस आली असे म्हटले तरी एक वेगळे पर्याय निर्माण होण्यात अडचणी येतील त्यातली ही एक वरील बाजू. लेखाच्या विषयाकडे वळून - आणि वरच्या घाटपांडे सरांच्या प्रतिसादावर काही जोडपी केवळ कागदोपत्री आणि रूढ अर्थाने नवरा बायको उरली आहेत हे मान्य. विभक्त होण्याने अडचणी सुटत नाहीत आणि तेवढा उत्साहही राहिलेला नसतो. समाज काही उत्तर सादर करत नाही आणि त्यांचे तेही उकल काढू शकत नाहीत. आदिवासी जमातींत पंच बसतात आणि निर्णय करतात. जे काही करतात ते झटपट तरी होते. पण तसं काही इतरांचे होत नाही. वाढते वय ही एक मोठी अडचण.

चोचले. बाकी काही नाही.

कानाला धरुन वधु-वराला बोहल्यावर उभे करावेत. लिव्ह-इन्,घटस्फोट हे अमेरिकन चाळे भारतातही येणार हे इंटरनेट उदयास आले त्यावेळेसच कल्पना आली होती.जुळवून घ्यायची तयारी नसणे,व्यक्ती-स्वातंत्र्याबाबतचे मोठे गैरसमज्,त्याला खतपाणी घालणारी मीडिया,चित्रपट्,लायकीपेक्षा अधिक पैसा हातात असणे..ह्यामुळे ही वेळ आली आहे. वकील्,मानसोपचार तज्ञांना मात्र बरे दिवस आले आहेत हे मान्य करावे लागेल.

लिव्ह इन हि गाजराची पुंगी फार दिवस वाजतच नाही. आणि सडून गेल्यावर ती मोडून खाणे शक्यही होत नाही. कोणत्याही नात्यात स्त्रियांची भावनिक गुंतवणूक कितीतरी जास्त असते यामुळे हे नाते ज्यावेळेस तुटते तेंव्हा जास्त नुकसान त्या स्त्रीचे होते. अर्थात ज्या स्त्रिया या नात्यातून "फायदा" कसा होईल या एकमेव विचाराने आलेल्या असतात त्यांची गोष्ट वेगळी. हा फायदा एका पुरुषाकडून रक्षण, लैंगिक सुख आणि आर्थिक लाभ असे तिहेरी असू शकते. बहुसंख्य पुरुष फारशी भावनिक गुंतवणूक नसल्यामुळे "रात गयी बात गयी" म्हणून पुढे वाटचाल करताना आढळतात तितके सहज स्त्रीचे होत नाही. समुपदेशकांशी मोडकळीस आलेल्या लिव्ह इन नात्याबद्दल चौकशी केल्या हि बाब सहज लक्षात येईल.

प्रकाश घाटपांडे, लेख पटला. फक्त तुमच्या या विधानाशी पार असहमत आहे :

आता त्याला पर्यायी व्यवस्था म्हणुन लिव्ह इन रिलेशनशिप उदयास आली आहे.

लिव्हिन रीलेशनशिप ही पर्यायी व्यवस्था नाही व होऊही शकंत नाही. ज्या अर्थाने विवाह ही संज्ञा भारतीय संदर्भाने आकळली जाते त्या अर्थाने पाहू जाता विवाहास पर्याय नाही. लिव्हिन हे ग्राहक व वेश्येने एकमेकांशी एकनिष्ठ राहणे आहे. इथे वेश्या म्हणजे हलक्या दर्जाची स्वैरिणी वा सर्वगमनी स्त्री असे समजता कामा नये. ती एक व्यवसाय करणारी प्रतिष्ठित व्यावसायिका धरण्यात यावी. किंबहुना लिव्हिन मुळे वेश्या या संज्ञेस नेहमीपेक्षा वेगळा अर्थ प्राप्त होऊ शकतो. -नाठाळ नठ्या

मी काही तरुण मुलांशी 'लिव्ह इन रिलेशनशिप' बद्दल बोललो. बहुतेक मुलांना व काही अंशी मुलींना ते मान्य आहे असे दिसते. मात्र भारतीय पुरुष हा थोडासा वेगळा विचार करतो असे मला आढळले. मी मुलांना एक प्रश्न विचारला - एखादी मुलगी एखाद्या मुलाबरोबर लिव्ह इन रिलेशनशिपमध्ये राहत असेल व पुढे काही कारणांनी त्यांनी वेगळे व्हायचे ठरवले, तर अश्या मुलींशी तुम्ही विवाह कराल का ? शंभर टक्के मुलांनी स्पष्ट "नाही" म्हणून उत्तर दिले. मुलींचे अशावेळी काय मत असेल हे अजून तपासले नाही. लिव्ह इन हे जर अमेरिकेतील किंवा पाश्चात्य देशातील खूळ आहे असे मानले तर निदान अमेरिकेत तरी त्याकडे वेगळ्याच नजरेने पहिले जाते. अर्थात हे मी आपल्या भारतीय वंशाच्या मुलांविषयी बोलत नाही, तर अमेरिकन मुलांविषयी बोलतोय. येथे एखाद्या मुलाला एखादी मुलगी आवडली तर ती आधी किती मुलांबरोबर राहिली वगैरेच्या फंदात न पडता त्यांची मैत्री सुरु होते, ते एकत्र राहतात, वाटलं तर पुन्हा वेगळे होतात. समजा जर अशा संबंधातून त्यांना मुले झाली, तर कायद्याने त्या पुरुषाला ते मूल सज्ञान होईपर्यंत, मुलाच्या संवर्धनासाठी, त्या मुलाच्या आईला प्रत्येक पे चेकला बऱ्यापैकी पैसे द्यावे लागतात. आपली भारतीय वंशाची मुले इतका मुक्त विचार नाही करू शकत असे माझे निरीक्षण आहे.

वय गेले की लिवइनजत्रा संपते. तंबू गुंडाळतात. लग्न झालेल्या जोडप्यांचं बिथरले की काय टोकाचं वर्तन होतं मुलांच्या बाबतीत हे माहीत आहे. आताचं नवीन उदाहरण म्हणजे बंगलोरच्या महिलेने घटस्फोट आणि मुलाचा ताबा यावरून बिनसलं आणि त्या मुलाचा खून केला गोव्यात.

लग्नाच्या वेळीच घटस्फोटाच्या तारखा (वर्ष) नक्की करावीत. तीन/सहा/नऊ/बारा/पंधरा वगैरे. तेव्हा लग्न जीवनाचे परीक्षण करून घटस्फोट करावा. ज्योतिषाच्या भाषेत बोलायचं तर अठ्ठावीस महिन्यांनी शनी ग्रह रास बदलतो आणि अचानक विवाहित तरुणांत बेबनाव सुरू होतो. "लग्न करून बघतो, नाही जमल्यास अमुक वर्षांनी फेरविचार करणार" हे अगोदरच सांगावे. तसेच लीव इन वगैरे भानगडींपासून मुक्तता होईल. समुपदेशन वगैरे पैसे बरबाद करणाऱ्या गोष्टी हव्यातच कशाला. तयारी म्हणून बँक खाते, पैसे व्यवहार, इमेल किंवा सोशल मिडिया पासवर्ड देणे टाळावे. घर खरेदी वगैरे कर्जाबाबत स्वच्छ समजूती ठेवाव्यात. शेवटी काय तर काही कागदोपत्री स्पष्टपणा ठेवणे हेच बरे. त्याची तरतूद करावी.

प्रत्येक वाक्य विचारपूर्वक लिहीले आहे. लेखामधे दोन पिढ्यांचा विचार मांडलाय. परंतू सहजीवनातून पुढे येणाऱ्या तिसऱ्या पिढीचाही विचार मागील दोन पिढ्यांनी करावयास हवा. असे मला वाटते. एक विचार असाही रूजत चाललाय, की संतान नको. अर्थात मी कशालाही चुक अथवा बरोबर म्हणत नाही. जेष्ठांच्या सहजीवनात दिसणारी अस्वस्थता ही सेल्फ इनफ्लीकटेड आहे व जेष्ठांनीच त्यावर मार्ग काढायला हवा. इतिहासाचार्य राजवाडे यांनी भारतीय विवाहसंस्थेचा इतीहास या त्यांच्या पुस्तकात सुरूवातीलाच स्पष्ट केले आहे की, "उत्क्रमिष्णु जगतात सर्वच वस्तूंना जंगमत्य असल्यामुळे, नीती ही वस्तुदेखील उत्क्रमिष्णु आहे स्वयंभू, स्वाणु किंवा स्थिर नाही त्या त्या काळी ती ती चाल नीतिमतेची समजली जाते व वाटल्ये इतकेच तो काळ पालटला च समाजात अंतर्धर्षणाने किंवा बाह्य प्रेरणेने बदल झाले म्हणजे ती जुनी व वहिवाटेतून गेलेली किंया जात असलेली चाल तौतिबाह्य व चम्तकारिक भासून तिची गणना गर्दा वस्तूंत होते. गर्दा म्हणजे समाजाला अमान्य एवढाच अर्थ मुळात असती हे विसरता कामा नये". तद्वतच, सद्यपरिस्थितीत असलेली विवाहसंस्था मोडकळीस अथवा अमुलाग्र बदलली तर त्यात नवल ते काय?

लग्न न करता स्त्री पुरूष एकत्र राहायचे म्हटले तर स्वतःच्या घरात राहू शकतात. पण अशा युगुलांना भाड्याचे घर जसे परदेशांत मिळू शकते तसेच भारतात नाही मिळणार. लग्नसंस्था मोडकळीस आली असे म्हटले तरी एक वेगळे पर्याय निर्माण होण्यात अडचणी येतील त्यातली ही एक वरील बाजू. लेखाच्या विषयाकडे वळून - आणि वरच्या घाटपांडे सरांच्या प्रतिसादावर काही जोडपी केवळ कागदोपत्री आणि रूढ अर्थाने नवरा बायको उरली आहेत हे मान्य. विभक्त होण्याने अडचणी सुटत नाहीत आणि तेवढा उत्साहही राहिलेला नसतो. समाज काही उत्तर सादर करत नाही आणि त्यांचे तेही उकल काढू शकत नाहीत. आदिवासी जमातींत पंच बसतात आणि निर्णय करतात. जे काही करतात ते झटपट तरी होते. पण तसं काही इतरांचे होत नाही. वाढते वय ही एक मोठी अडचण.

चोचले. बाकी काही नाही.

कानाला धरुन वधु-वराला बोहल्यावर उभे करावेत. लिव्ह-इन्,घटस्फोट हे अमेरिकन चाळे भारतातही येणार हे इंटरनेट उदयास आले त्यावेळेसच कल्पना आली होती.जुळवून घ्यायची तयारी नसणे,व्यक्ती-स्वातंत्र्याबाबतचे मोठे गैरसमज्,त्याला खतपाणी घालणारी मीडिया,चित्रपट्,लायकीपेक्षा अधिक पैसा हातात असणे..ह्यामुळे ही वेळ आली आहे. वकील्,मानसोपचार तज्ञांना मात्र बरे दिवस आले आहेत हे मान्य करावे लागेल.

लिव्ह इन हि गाजराची पुंगी फार दिवस वाजतच नाही. आणि सडून गेल्यावर ती मोडून खाणे शक्यही होत नाही. कोणत्याही नात्यात स्त्रियांची भावनिक गुंतवणूक कितीतरी जास्त असते यामुळे हे नाते ज्यावेळेस तुटते तेंव्हा जास्त नुकसान त्या स्त्रीचे होते. अर्थात ज्या स्त्रिया या नात्यातून "फायदा" कसा होईल या एकमेव विचाराने आलेल्या असतात त्यांची गोष्ट वेगळी. हा फायदा एका पुरुषाकडून रक्षण, लैंगिक सुख आणि आर्थिक लाभ असे तिहेरी असू शकते. बहुसंख्य पुरुष फारशी भावनिक गुंतवणूक नसल्यामुळे "रात गयी बात गयी" म्हणून पुढे वाटचाल करताना आढळतात तितके सहज स्त्रीचे होत नाही. समुपदेशकांशी मोडकळीस आलेल्या लिव्ह इन नात्याबद्दल चौकशी केल्या हि बाब सहज लक्षात येईल.

प्रकाश घाटपांडे, लेख पटला. फक्त तुमच्या या विधानाशी पार असहमत आहे :

आता त्याला पर्यायी व्यवस्था म्हणुन लिव्ह इन रिलेशनशिप उदयास आली आहे.

लिव्हिन रीलेशनशिप ही पर्यायी व्यवस्था नाही व होऊही शकंत नाही. ज्या अर्थाने विवाह ही संज्ञा भारतीय संदर्भाने आकळली जाते त्या अर्थाने पाहू जाता विवाहास पर्याय नाही. लिव्हिन हे ग्राहक व वेश्येने एकमेकांशी एकनिष्ठ राहणे आहे. इथे वेश्या म्हणजे हलक्या दर्जाची स्वैरिणी वा सर्वगमनी स्त्री असे समजता कामा नये. ती एक व्यवसाय करणारी प्रतिष्ठित व्यावसायिका धरण्यात यावी. किंबहुना लिव्हिन मुळे वेश्या या संज्ञेस नेहमीपेक्षा वेगळा अर्थ प्राप्त होऊ शकतो. -नाठाळ नठ्या

मी काही तरुण मुलांशी 'लिव्ह इन रिलेशनशिप' बद्दल बोललो. बहुतेक मुलांना व काही अंशी मुलींना ते मान्य आहे असे दिसते. मात्र भारतीय पुरुष हा थोडासा वेगळा विचार करतो असे मला आढळले. मी मुलांना एक प्रश्न विचारला - एखादी मुलगी एखाद्या मुलाबरोबर लिव्ह इन रिलेशनशिपमध्ये राहत असेल व पुढे काही कारणांनी त्यांनी वेगळे व्हायचे ठरवले, तर अश्या मुलींशी तुम्ही विवाह कराल का ? शंभर टक्के मुलांनी स्पष्ट "नाही" म्हणून उत्तर दिले. मुलींचे अशावेळी काय मत असेल हे अजून तपासले नाही. लिव्ह इन हे जर अमेरिकेतील किंवा पाश्चात्य देशातील खूळ आहे असे मानले तर निदान अमेरिकेत तरी त्याकडे वेगळ्याच नजरेने पहिले जाते. अर्थात हे मी आपल्या भारतीय वंशाच्या मुलांविषयी बोलत नाही, तर अमेरिकन मुलांविषयी बोलतोय. येथे एखाद्या मुलाला एखादी मुलगी आवडली तर ती आधी किती मुलांबरोबर राहिली वगैरेच्या फंदात न पडता त्यांची मैत्री सुरु होते, ते एकत्र राहतात, वाटलं तर पुन्हा वेगळे होतात. समजा जर अशा संबंधातून त्यांना मुले झाली, तर कायद्याने त्या पुरुषाला ते मूल सज्ञान होईपर्यंत, मुलाच्या संवर्धनासाठी, त्या मुलाच्या आईला प्रत्येक पे चेकला बऱ्यापैकी पैसे द्यावे लागतात. आपली भारतीय वंशाची मुले इतका मुक्त विचार नाही करू शकत असे माझे निरीक्षण आहे.

वय गेले की लिवइनजत्रा संपते. तंबू गुंडाळतात. लग्न झालेल्या जोडप्यांचं बिथरले की काय टोकाचं वर्तन होतं मुलांच्या बाबतीत हे माहीत आहे. आताचं नवीन उदाहरण म्हणजे बंगलोरच्या महिलेने घटस्फोट आणि मुलाचा ताबा यावरून बिनसलं आणि त्या मुलाचा खून केला गोव्यात.

अतिशय माहितीपुर्ण लेख, बुकमार्क केलाय.

ब्राह्मण हिंदू परिवारांत वाढलेली असली तरी पुढारलेल्या विचारांची युवती आहे.

या वाक्याचा रोख काय?

महत्वाचा आणि माहितीपूर्ण लेख! - (समानतावादी) सोकाजी

छान

असाच लेख हिंदू विवाह कायदा आणि पुरुष ह्यावर लिहिता येईल

आज सकाळचं मिपा उघडल्याचे सार्थक झाले!!

छान लेख. कोणतेही दडपण किंवा फुरोगामी पणा डोक्यात न ठेवता फॅक्टस वर फोकस होऊन लिहिलेला लेख. ज्यामुळे कुठेही ऑब्जेक्शन घेण्याचा प्रश्न नाही. इथे वर काही लोकांनी डिमांड केल्या प्रमाणे हिंदू मॅरेज बद्दल अशीच माहिती दिली तर बरे होईल. काही जनांचे डोळे उघडतील आणि फोरूगामी पणाचे ढोंग देखील गळून पडेल ( पण त्यानंतरही ते आपला फेक्युलर पणा बदलणार नाहीत हे वे सां न ला )

सुंदर माहितीपूर्ण लेख!

पुढे काय? ट्रेड ओफ म्हणजे पुढील शक्यता का?

अनुष्का आणि झायेद यांचा निकाह बिना इस्लाम कबूल करता झाला तर तो दोघांच्या जीवाशी खेळ ठरेल. इस्लाम च्या पायाभूत पुस्तकाच्या आदेशानुसार कुराण न माननाऱ्या स्त्री पेक्षा गुलाम स्त्री शी निकाह करणे वैध आहे. एक वेळ ख्रीस्ती वा यहुदी सुद्धा चालतील पण बुतपरस्त चालनार नाहीत. निकाह करण्याआधी इस्लाम कबूल करुन घेने झायेद जीवंत राहण्यासाठी सुद्धा गरजेचे आहे. कारण जो इस्लाम माननारा नंतर पायभूत पुस्तकाच्या शिकवणी विरूद्ध वर्तन करेल त्याला त्याच क्षणी गळा चिरून मारून टाकण्याचा आदेश पायाभूत पुस्तकात दिला आहे.

कट्टर सनातनी मंडळींच्या प्रखर विरोधाला न जुमानता नेहरू-आंबेडकर द्वयींनी पुरोगामी असे हिंदु कोड बिल संसदेत पारीत करून घेतले त्यावेळी वर्तमानपत्रात आलेली काही व्यंगचित्रे.

लेख वाचनिय आहे. मात्र आंतरजातीय / आंतरधर्मिय विवाह करताना "माझे त्याच्यावर लव आहे" हाच विचार जास्त प्रबळ असतो त्यामुळे कायदेशीर बाजू कितपत विचारात घेतल्या जातात त्याबद्धल शंकाच आहे. कायद्याचा कीस लग्न अडचणीत आल्यावरच केला जातो मात्र तोपर्यंत परिस्थिती हाताबाहेर गेलेली असते. एवढे कायदे विचारात घेऊन लग्न करायचे तर "दाखवून/बघून" केलेले अरेंज्ड मॅरेजचा व्यवहार काय वाईट ?

ह्याला लव्ह व्हिसा म्हणायचे की लव्ह कृसेड ? ... लग्न केल्यामुळे व्हिसा मिळवणं सोपं होतं, त्यामुळेच मी बेनेडिक्टशी लग्न केलं, असा अजब खुलासा अभिनेत्री राधिका आपटेनं केला. त्याचप्रमाणे लग्नसंस्थेवर विश्वास नसल्याचंही तिने सांगितलं. अभिनेता विक्रांत मेस्सीने राधिकाचा हा व्हिडीओ सोशल मीडियावर पोस्ट केला आहे. या व्हिडीओत विक्रांत व राधिकाने चाहत्यांच्या काही प्रश्नांची उत्तरं दिली आहेत. राधिकाने २०१२ मध्ये ब्रिटीश संगीतकार बेनेडिक्ट टेलरशी लग्न केलं. सध्या ती लंडनमध्येच असून कामापासूनच तिने वर्षभर ब्रेक घेतला आहे. काही महिन्यांपूर्वी ती ‘रात अकेली है’ या चित्रपटात झळकली होती. नवाजुद्दीन सिद्दीकीसोबत तिने स्क्रिन शेअर केला होता. नेटफ्लिक्सवर हा चित्रपट प्रदर्शित झाला होता. https://www.loksatta.com/manoranjan-news/radhika-apte-on-why-she-get-married-watch-video-ssv-92-2310600/ ---- आपटे आहे म्हणजे बुद्धीवर व्हिसा मिळतो ना ? की स्वतःच्या बुद्धीवर विश्वास नाही ? .... मला अजून एक शंका आहे बाकी लोक आपले क्वालिफिकेशन दाखवतात व व्हिसा मिळवून ते त्याच फिल्ड मध्ये नोकरी करतात , उदा डॉकटर , आयटी कर्मचारी आता हे शीनिमावाले कसले सर्टिफिकेट दाखवतात व तिकडे व्हिसा मिळवून काय काम करतात ?

लेख आवडला. उत्तरार्ध (असल्यास) वाचायला उत्सुक आहे. दोन प्रकारचे विवाह एकाच घरात झाल्याचे उदा. - मंसूर अली खान पटौदी आणि शर्मिला टागोर (तिने धर्म बदलला) - सैफ अली खान आणि करीना कपूर (SMA)

SMA या प्रकारामध्ये लग्नानंतर होणाऱ्या मुलांचा धर्म कोणता? पुढे त्यांची लग्ने होताना कोणता कायदा लागू होणार? दुर्दैवाने आई किंवा वडील यांच्यापैकी एकाच जर आकस्मिक मृत्यू झाला तर त्यांना मिळणाऱ्या प्रॉपर्टी चे निकष कोणत्या कायद्यानुसार लावले जातील?

मुसलमानांत बहिणी आणि भावांचाही ( वडलोपार्जित नसलेल्या ) प्रापर्टीत हिस्सा असतो म्हणे.

https://m.timesofindia.com/city/faridabad/mlas-cousin-kills-girl-he-was-stalking-in-faridabad/articleshow/78902295.cms

लग्न कंच्या बी पद्धतीने करा. नोंदवा ते SM ने. अनुष्काने तेच कराव.

लग्न कंच्या बी पद्धतीने करा. नोंदवा ते SM ने. अनुष्काने तेच कराव.

सुनील,

समाज सामाजिकदृष्ट्या प्रगती कडे जातो आहे की अधोगतीकडे हे राज्यकर्ते कुणाला बळ देतात यावर अवलंबून असते.

राजा कालस्य कारणं हे अत्यंत समर्पक विधान तुम्ही सांगितलंय. गेल्या सुमारे हजारेक वर्षांपासून एतद्देशीय हिंदू म्हणता येईल असे फार थोडे राजे झालेत. परकीय आक्रमकांच्या राजवटीत हिंदूंमध्ये ज्या विकृती शिरल्या त्यांचा दोष सनातन धर्मास देणं माझ्या मते योग्य नाही. आ.न., -गा.पै.

तुकाराम, ज्ञानेश्वर, फुले, कर्वे, आंबेडकर, सावरकर, आगरकर, आमटे (मी फक्त सध्या मराठी माणसांची नावे घेतेय पण संपूर्ण भारतांत अशी अनेक व्यक्तिमत्वे आहेत) असे अनेक बंडखोर, समाजाच्या विरुद्ध जाणारे सुधारक देशांत झाले त्यातील काही लोक सनातनी सुद्धा होते. इतर समाजांत ह्या लोकांना भर चौकांत जाळले गेले असते किंवा पूणर्पणे वाळीत सुद्धा टाकले गेले असते. पण अश्या प्रकारचे सुधारक वारंवार निर्माण करण्याची क्षमता भारतीय समाजाने दाखवली आहे हे सुद्धा भारतीय समाजाचे एक वैशीष्ट्य आहे. अनेक प्रागतिक लोकांनी समाजाचे भले ह्या पेक्षा सनातनी लोकांना त्रास हे ध्येय ठेवले आहे त्यामुळे वारंवार हि मंडळी माती खातात !

तुमच्या शारीरिक प्रतिक्रियांपेक्षा बौद्धिक प्रतिक्रिया दिल्या तर जास्त चांगले ठरेल. कोथिबिरीच्या वड्या च्या रेसिपीवर "वाचून ढेकर" आला किंवा राजमा ची रिसिपि वाचून गॅस झाला वगैरे प्रतिक्रिया कदाचित शोभत असतील पण सगळीकडेच हा प्रकार तर्कसंगत वाटत नाही.

40 पैसे ४० पैशात राजमा आणि कोथिंबीर येते? अजून ३० वर्षे मागासलेलेच आहात वाटतं १५ लाख आले ना खात्यात? ते वापरा कि

लेखावर प्रतिसादांची राळ उडणे अपेक्षितच होते, पण काही गोष्टी जवळुन पाहिल्या ऐकल्या असल्याने, लिहितोय लग्न हा मुळातच गुंतागुंतीचा मामला आहे. करणे सोपे पण टिकवणे अवघड. मग तो प्रेम विवाह असो की पत्रिका,नाडी वगैरे जुळवुन ठरवलेले लग्न असो. नैसर्गिक भावनांना समाजमान्य कोंदण देउन वाट काढुन देणे हा त्याचा मूळ उद्देश. पण परंपरा, रितीभाती,कुलाचार, नात्यांचा लिप्ताळा, शेजार्‍यापाजार्‍यांचा गोतावळा,आर्थिक विवंचना,आजारपणे,जोडीदाराशी प्रतारणा यांनी बर्‍याच वेळा लग्न मूळ उद्देशापासुन भरकटते आणि आपण लग्न का केले किवा याच्याशी/हिच्याशी लग्न का केले? ईथपर्यंत मजल जाउ शकते. जरी कायदेशीर पर्याय उपलब्ध असले तरी वेळेचा / पैशाचा अपव्यय, मनावर आघात आणि सगळ्यात वाईट म्हणजे संतती असेल तर त्याच्या/तिच्यावर होणारे परीणाम टळत नाहीत. त्यामुळे आता ही तारेवरची कसरत करायची ठरवले तर त्यात जातीधर्माचे गुंते आणावेत का? हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. आयुष्यात आपल्याला लग्न सोडुन भरपुर काही करायचे असते. त्यामुळे या एका गोष्टीवर आपण किती गुंतवणुक करावी किवा आपल्या उर्जेचा किती टक्के भाग खर्च करावा हा खरा मुद्दा आहे.

छान लेख.

एका ऊपयूक्त विषयावरील लेखाचा अनुवाद लेखिकेने उपलब्ध केला हे कौतुकास्पद आहे. याच विषयाच्या ईतर काही पैलुंची मी माझ्या तीनेक दीर्घ लेखातून चर्चा केली आहे: १, २, ३

Gk,

आणि मग 1947 ला जनतेच्या उरावर बसून पेन्शन खाणारे 400 संस्थानिक कोण होते ?

कृपया नीट माहिती घ्या. सर्व राजे जनतेच्या उरावर बसून खाणारे नव्हते. बडोद्याचे महाराज सयाजीरावांनी व्यवस्थित प्रजापालन केलं होतं. आजच्या घडीला गुजरात राज्यात सर्वात विस्तृत रेल्वे जाळं आहे. आंबेडकरांना बडोद्याचे सयाजीमहाराज, कोल्हापूरचे शाहूमहाराज अशा प्रागतिक विचारांच्या राजांनी मदत केली होती. आ.न., -गा.पै.

आपण "कायम राहण्याचं वीसा बद्दल बोलताय हे गृहीत धरतो ... नमूद केलेल्या व्यावसायिकांना जसा बरेचद शिक्षण + अनुभव यावर पाश्चिमात्य देशात वीसाआ बऱ्यापकी सुलभतेने मिळू शकतो .. नुसते कलाकार या व्यासावर मिळणे तसे अवघड आहे हे खरे , कानडा, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड यांची व्हिसा पद्धती साधरण पणे सारखी आहे त्यावरून म्हणतो ... पण यात कलाकारानं दोन प्रकारे वीसा मिळू शकत असणार १) निर्मात्याने देऊ केलेले पैसे/ एक प्रकारची नोकरी येवढया मोठ्या स्तरावरची असेल तर खास क्षेत्रातील / आपल्या क्षेत्रातील उच्चतम दर्जाची व्यक्ती असे काहीसे दाखवून व्हिसा मिलू शकतो ( पै इरफान खान ) २) जर यात पैसे / स्थानिक नोकऱ्या उपलब्ध होणे शक्य असेल तर सरकार स्वतःहून याला पाठिंबा देते उदाहरणार्थ लॉर्ड ऑफ द रिंग चे बहुतेक काम न्यूझीलंड मध्ये झाले आणि पायरत ऑफ कॅरिबियन चे बरेच काम ऑस्ट्रेलियात झाले .. तेवहा लाखो डॉलर देशात आले मग VISAA मिळणे अवघड नाही परंतु यातील बरेच कलाकार तात्पुरत्या व्हिसा वर येतात ..(पण काम कायाला परवानगी असलेल्या , नुसत्या "प्रवासी व्हिसा " वर नव्हे ) उदाहरण म्हणून अर्थात हे खरे कि साधारण तंत्रन्याला जेव्हा सहजपणे असा व्हिसा मिळेल तेवढा उदाहरण म्हणून माताही हिंदी नाटक कलाकाराला मिळणार नाही तेवढेच काय अगदी मुंबईतील इंग्लिश भाषिक रंगकर्मीला सुद्धा मिळणार नाही .. ३) स्थानिक नागरिकांशी लग्न करून कायमचा व्हिसा मिळेल याचा आपण कोणत्या व्यसायातील आहेत याचा काह्ही संबंध नाही

इथे स्त्री चा दृष्टिकोन पुरुषाचा दृष्टिकोन समाजाचा दृष्टिकोन असे वेगळे दृष्टिकोन नसतात. अंतर धर्मीय विवाह करणारे सामाजिक ,आर्थिक,मनगट शाही मध्ये किती समर्थ आहेत ह्या वर सर्व स्थरतील लोकांचा दृष्टिकोन बदलतो. बाकी काही नाही. तुम्ही बलवान असाल तर कोणत्या ही धर्माच्या जातीच्या मुली शी विवाह करा तो समाजमान्य असतो. दुर्बल व्यक्ती च्या स्वजातीय विवाह पण समाजात मान्य होत नाही.

साधनाजी, अतिशय चांगला आणि माहितीपर लेख. +१ गजानन कागलकर नामक मनुष्य हजारोंनी आयडी घेतो आणि प्रत्येक धाग्यावर येऊन वातावरण नासवतो. मिपा व्यवस्थापकांची निष्क्रियता हे त्याला दिलेले अभय आहे. एकेकाळी चांगले लेख आणि चर्चा होत असणारे संस्थळ हळूहळू मरणपंथाला लागते आहे हे बघणे आता उरले आहे. अर्थात ह्या गोष्टींचा एक फायदा झाला तो म्हणजे मिपा सोडून गेलेले उत्तम लिहिणारे आयडी तेव्हा मिपावर जाणारा वेळ आता सत्कारणी लावत आहेत. तसेच सततचा मोदीविरोध आणि हिंदुत्वाला शिव्या देणारे प्रतिसाद ह्यामुळे मोदींच्या बाजूने नसणारेआणि कुंपणावरचे पण आता मोदींच्या बाजूने जात आहेत.

लग्नासाठी धर्मांतर संबंधी एक बातमी पेपर च्या खालील पानावर https://epaperdivyamarathi.bhaskar.com/nashik/247/31102020/0/-5/

धर्मांतरणाबाबत अलाहाबाद न्यायालयानं एक महत्त्वाचा निर्णय दिला आहे. केवळ विवाहासाठी धर्मांतरण वैध नाही, असा निर्णय अलाहाबाद न्यायालयानं शुक्रवारी एका याचिकेच्या सुनावणीदरम्यान दिला आहे. ही बातमी

उपयुक्त लेख.

शाकाहारि पन तसेच - "तुम लाश खा रहे हो" - चिकेन असेल तर सोबत बसु नको - माझ्या मुलाला एग alergy आहे. मग शालेत कुनालच egg allowed नाहि

उपयुक्त माहिती: Today I was called to help in a love-jihad case. In the last three months, this is the fourth or fifth such case. I am writing this because it's very necessary to make parents aware of the risks children are facing. 1. Out of the five odd cases that have come to me, only one is what is known to be a 'lower' caste. 2. Girls are trapped at any age. One was a widow with two children. But all other girls were between 14 and 16 when the affair started. 3. In almost all cases, the boys take the girls out on bike rides. Girls are made to feel that this is 'freedom'. 4. The Muslim boys are trained to make the girls sexually aware. They then start by holding hands, giving a friendly hug, touching inappropriate places by 'mistake'. They then move on to kissing and physical relationship when the girl is in 10th or 12th and under educational stress. Videos of their physical relationship is made secretly. 5. Most parents are unaware till it is too late. 6. Once parents come to know and try to break the relationship, either the girl is pressured to run away, or the girls are blackmailed to continue relationship by blackmailing them with videos of their physical relationship. Till this point, the girl is unaware that a video was made without her knowledge. 7. If the girl insists on breaking up, the boy will get his friends to force physical relationship with the girl with threat or blackmail. All the time, he will keep saying that he will marry the girl. 8. If parents interfere, the boy will stay away temporarily. Once the girl is 18, this starts again and this time the girl is completely trapped. 9. Mostly, marriage takes place. Girl is converted. For about six months, there are no problems. Then starts the torture. Continuous pregnancies and termination of pregnancies take place. 10. After two years, the boy will get married again to some other girl while remaining married to the first girl. 11. Now the first girl will definitely resist. To keep her in the marriage, she is raped by boy's father and brothers. Other women members of the family will beat the girl routinely. 12. Police and other family members (if still on talking terms) will counsel the girl to adjust and continue in the marriage. 13. In many cases, if the girl resists, she will be jailed inside the house without a mobile. 14. If she manages to run away, she will not get custody of the children or get only one child custody. The other child(ren) will remain with husband. 15. Even if court gives monthly maintenance, husband will never pay. It is an unusual marriage because girl will be converted only after marriage, NOT BEFORE. So she cannot claim right to husband's property. But boy can claim right to girl's parent's property as per Hindu customs! 16. Please enlighten your children of this Muslim menace called love jihad before it's too late. *Share this with all non-Muslim parents.* *Attention all non-Muslim parents:* Today I was called to help in a love-jihad case. In the last three months, this is the fourth or fifth such case. I am writing this because it's very necessary to make parents aware of the risks children are facing. 1. Out of the five odd cases that have come to me, only one is what is known to be a 'lower' caste. 2. Girls are trapped at any age. One was a widow with two children. But all other girls were between 14 and 16 when the affair started. 3. In almost all cases, the boys take the girls out on bike rides. Girls are made to feel that this is 'freedom'. 4. The Muslim boys are trained to make the girls sexually aware. They then start by holding hands, giving a friendly hug, touching inappropriate places by 'mistake'. They then move on to kissing and physical relationship when the girl is in 10th or 12th and under educational stress. Videos of their physical relationship is made secretly. 5. Most parents are unaware till it is too late. 6. Once parents come to know and try to break the relationship, either the girl is pressured to run away, or the girls are blackmailed to continue relationship by blackmailing them with videos of their physical relationship. Till this point, the girl is unaware that a video was made without her knowledge. 7. If the girl insists on breaking up, the boy will get his friends to force physical relationship with the girl with threat or blackmail. All the time, he will keep saying that he will marry the girl. 8. If parents interfere, the boy will stay away temporarily. Once the girl is 18, this starts again and this time the girl is completely trapped. 9. Mostly, marriage takes place. Girl is converted. For about six months, there are no problems. Then starts the torture. Continuous pregnancies and termination of pregnancies take place. 10. After two years, the boy will get married again to some other girl while remaining married to the first girl. 11. Now the first girl will definitely resist. To keep her in the marriage, she is raped by boy's father and brothers. Other women members of the family will beat the girl routinely. 12. Police and other family members (if still on talking terms) will counsel the girl to adjust and continue in the marriage. 13. In many cases, if the girl resists, she will be jailed inside the house without a mobile. 14. If she manages to run away, she will not get custody of the children or get only one child custody. The other child(ren) will remain with husband. 15. Even if court gives monthly maintenance, husband will never pay. It is an unusual marriage because girl will be converted only after marriage, NOT BEFORE. So she cannot claim right to husband's property. But boy can claim right to girl's parent's property as per Hindu customs! 16. Please enlighten your children of this Muslim menace called love jihad before it's too late.

उपयुक्त लेख.. खुप दिवसांनी मिपावर आलो आणि हा लेख वाचुन छान वाटले.. वाचन खूण साठवली आहे

https://www.esamskriti.com/e/National-Affairs/Ideas-ad-Policy/What-Every-Hindu-Girl-Marrying-A-Muslim-Should-Know,-Marriage-Laws-In-India-1.aspx#.X7hlt2ppljp.twitter

अतिशय माहितीपुर्ण लेख, बुकमार्क केलाय.

ब्राह्मण हिंदू परिवारांत वाढलेली असली तरी पुढारलेल्या विचारांची युवती आहे.

या वाक्याचा रोख काय?

महत्वाचा आणि माहितीपूर्ण लेख! - (समानतावादी) सोकाजी

छान

असाच लेख हिंदू विवाह कायदा आणि पुरुष ह्यावर लिहिता येईल

आज सकाळचं मिपा उघडल्याचे सार्थक झाले!!

छान लेख. कोणतेही दडपण किंवा फुरोगामी पणा डोक्यात न ठेवता फॅक्टस वर फोकस होऊन लिहिलेला लेख. ज्यामुळे कुठेही ऑब्जेक्शन घेण्याचा प्रश्न नाही. इथे वर काही लोकांनी डिमांड केल्या प्रमाणे हिंदू मॅरेज बद्दल अशीच माहिती दिली तर बरे होईल. काही जनांचे डोळे उघडतील आणि फोरूगामी पणाचे ढोंग देखील गळून पडेल ( पण त्यानंतरही ते आपला फेक्युलर पणा बदलणार नाहीत हे वे सां न ला )

सुंदर माहितीपूर्ण लेख!

पुढे काय? ट्रेड ओफ म्हणजे पुढील शक्यता का?

अनुष्का आणि झायेद यांचा निकाह बिना इस्लाम कबूल करता झाला तर तो दोघांच्या जीवाशी खेळ ठरेल. इस्लाम च्या पायाभूत पुस्तकाच्या आदेशानुसार कुराण न माननाऱ्या स्त्री पेक्षा गुलाम स्त्री शी निकाह करणे वैध आहे. एक वेळ ख्रीस्ती वा यहुदी सुद्धा चालतील पण बुतपरस्त चालनार नाहीत. निकाह करण्याआधी इस्लाम कबूल करुन घेने झायेद जीवंत राहण्यासाठी सुद्धा गरजेचे आहे. कारण जो इस्लाम माननारा नंतर पायभूत पुस्तकाच्या शिकवणी विरूद्ध वर्तन करेल त्याला त्याच क्षणी गळा चिरून मारून टाकण्याचा आदेश पायाभूत पुस्तकात दिला आहे.

कट्टर सनातनी मंडळींच्या प्रखर विरोधाला न जुमानता नेहरू-आंबेडकर द्वयींनी पुरोगामी असे हिंदु कोड बिल संसदेत पारीत करून घेतले त्यावेळी वर्तमानपत्रात आलेली काही व्यंगचित्रे.

लेख वाचनिय आहे. मात्र आंतरजातीय / आंतरधर्मिय विवाह करताना "माझे त्याच्यावर लव आहे" हाच विचार जास्त प्रबळ असतो त्यामुळे कायदेशीर बाजू कितपत विचारात घेतल्या जातात त्याबद्धल शंकाच आहे. कायद्याचा कीस लग्न अडचणीत आल्यावरच केला जातो मात्र तोपर्यंत परिस्थिती हाताबाहेर गेलेली असते. एवढे कायदे विचारात घेऊन लग्न करायचे तर "दाखवून/बघून" केलेले अरेंज्ड मॅरेजचा व्यवहार काय वाईट ?

ह्याला लव्ह व्हिसा म्हणायचे की लव्ह कृसेड ? ... लग्न केल्यामुळे व्हिसा मिळवणं सोपं होतं, त्यामुळेच मी बेनेडिक्टशी लग्न केलं, असा अजब खुलासा अभिनेत्री राधिका आपटेनं केला. त्याचप्रमाणे लग्नसंस्थेवर विश्वास नसल्याचंही तिने सांगितलं. अभिनेता विक्रांत मेस्सीने राधिकाचा हा व्हिडीओ सोशल मीडियावर पोस्ट केला आहे. या व्हिडीओत विक्रांत व राधिकाने चाहत्यांच्या काही प्रश्नांची उत्तरं दिली आहेत. राधिकाने २०१२ मध्ये ब्रिटीश संगीतकार बेनेडिक्ट टेलरशी लग्न केलं. सध्या ती लंडनमध्येच असून कामापासूनच तिने वर्षभर ब्रेक घेतला आहे. काही महिन्यांपूर्वी ती ‘रात अकेली है’ या चित्रपटात झळकली होती. नवाजुद्दीन सिद्दीकीसोबत तिने स्क्रिन शेअर केला होता. नेटफ्लिक्सवर हा चित्रपट प्रदर्शित झाला होता. https://www.loksatta.com/manoranjan-news/radhika-apte-on-why-she-get-married-watch-video-ssv-92-2310600/ ---- आपटे आहे म्हणजे बुद्धीवर व्हिसा मिळतो ना ? की स्वतःच्या बुद्धीवर विश्वास नाही ? .... मला अजून एक शंका आहे बाकी लोक आपले क्वालिफिकेशन दाखवतात व व्हिसा मिळवून ते त्याच फिल्ड मध्ये नोकरी करतात , उदा डॉकटर , आयटी कर्मचारी आता हे शीनिमावाले कसले सर्टिफिकेट दाखवतात व तिकडे व्हिसा मिळवून काय काम करतात ?

लेख आवडला. उत्तरार्ध (असल्यास) वाचायला उत्सुक आहे. दोन प्रकारचे विवाह एकाच घरात झाल्याचे उदा. - मंसूर अली खान पटौदी आणि शर्मिला टागोर (तिने धर्म बदलला) - सैफ अली खान आणि करीना कपूर (SMA)

SMA या प्रकारामध्ये लग्नानंतर होणाऱ्या मुलांचा धर्म कोणता? पुढे त्यांची लग्ने होताना कोणता कायदा लागू होणार? दुर्दैवाने आई किंवा वडील यांच्यापैकी एकाच जर आकस्मिक मृत्यू झाला तर त्यांना मिळणाऱ्या प्रॉपर्टी चे निकष कोणत्या कायद्यानुसार लावले जातील?

मुसलमानांत बहिणी आणि भावांचाही ( वडलोपार्जित नसलेल्या ) प्रापर्टीत हिस्सा असतो म्हणे.

https://m.timesofindia.com/city/faridabad/mlas-cousin-kills-girl-he-was-stalking-in-faridabad/articleshow/78902295.cms

लग्न कंच्या बी पद्धतीने करा. नोंदवा ते SM ने. अनुष्काने तेच कराव.

लग्न कंच्या बी पद्धतीने करा. नोंदवा ते SM ने. अनुष्काने तेच कराव.

सुनील,

समाज सामाजिकदृष्ट्या प्रगती कडे जातो आहे की अधोगतीकडे हे राज्यकर्ते कुणाला बळ देतात यावर अवलंबून असते.

राजा कालस्य कारणं हे अत्यंत समर्पक विधान तुम्ही सांगितलंय. गेल्या सुमारे हजारेक वर्षांपासून एतद्देशीय हिंदू म्हणता येईल असे फार थोडे राजे झालेत. परकीय आक्रमकांच्या राजवटीत हिंदूंमध्ये ज्या विकृती शिरल्या त्यांचा दोष सनातन धर्मास देणं माझ्या मते योग्य नाही. आ.न., -गा.पै.

तुकाराम, ज्ञानेश्वर, फुले, कर्वे, आंबेडकर, सावरकर, आगरकर, आमटे (मी फक्त सध्या मराठी माणसांची नावे घेतेय पण संपूर्ण भारतांत अशी अनेक व्यक्तिमत्वे आहेत) असे अनेक बंडखोर, समाजाच्या विरुद्ध जाणारे सुधारक देशांत झाले त्यातील काही लोक सनातनी सुद्धा होते. इतर समाजांत ह्या लोकांना भर चौकांत जाळले गेले असते किंवा पूणर्पणे वाळीत सुद्धा टाकले गेले असते. पण अश्या प्रकारचे सुधारक वारंवार निर्माण करण्याची क्षमता भारतीय समाजाने दाखवली आहे हे सुद्धा भारतीय समाजाचे एक वैशीष्ट्य आहे. अनेक प्रागतिक लोकांनी समाजाचे भले ह्या पेक्षा सनातनी लोकांना त्रास हे ध्येय ठेवले आहे त्यामुळे वारंवार हि मंडळी माती खातात !

तुमच्या शारीरिक प्रतिक्रियांपेक्षा बौद्धिक प्रतिक्रिया दिल्या तर जास्त चांगले ठरेल. कोथिबिरीच्या वड्या च्या रेसिपीवर "वाचून ढेकर" आला किंवा राजमा ची रिसिपि वाचून गॅस झाला वगैरे प्रतिक्रिया कदाचित शोभत असतील पण सगळीकडेच हा प्रकार तर्कसंगत वाटत नाही.

40 पैसे ४० पैशात राजमा आणि कोथिंबीर येते? अजून ३० वर्षे मागासलेलेच आहात वाटतं १५ लाख आले ना खात्यात? ते वापरा कि

लेखावर प्रतिसादांची राळ उडणे अपेक्षितच होते, पण काही गोष्टी जवळुन पाहिल्या ऐकल्या असल्याने, लिहितोय लग्न हा मुळातच गुंतागुंतीचा मामला आहे. करणे सोपे पण टिकवणे अवघड. मग तो प्रेम विवाह असो की पत्रिका,नाडी वगैरे जुळवुन ठरवलेले लग्न असो. नैसर्गिक भावनांना समाजमान्य कोंदण देउन वाट काढुन देणे हा त्याचा मूळ उद्देश. पण परंपरा, रितीभाती,कुलाचार, नात्यांचा लिप्ताळा, शेजार्‍यापाजार्‍यांचा गोतावळा,आर्थिक विवंचना,आजारपणे,जोडीदाराशी प्रतारणा यांनी बर्‍याच वेळा लग्न मूळ उद्देशापासुन भरकटते आणि आपण लग्न का केले किवा याच्याशी/हिच्याशी लग्न का केले? ईथपर्यंत मजल जाउ शकते. जरी कायदेशीर पर्याय उपलब्ध असले तरी वेळेचा / पैशाचा अपव्यय, मनावर आघात आणि सगळ्यात वाईट म्हणजे संतती असेल तर त्याच्या/तिच्यावर होणारे परीणाम टळत नाहीत. त्यामुळे आता ही तारेवरची कसरत करायची ठरवले तर त्यात जातीधर्माचे गुंते आणावेत का? हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. आयुष्यात आपल्याला लग्न सोडुन भरपुर काही करायचे असते. त्यामुळे या एका गोष्टीवर आपण किती गुंतवणुक करावी किवा आपल्या उर्जेचा किती टक्के भाग खर्च करावा हा खरा मुद्दा आहे.

छान लेख.

एका ऊपयूक्त विषयावरील लेखाचा अनुवाद लेखिकेने उपलब्ध केला हे कौतुकास्पद आहे. याच विषयाच्या ईतर काही पैलुंची मी माझ्या तीनेक दीर्घ लेखातून चर्चा केली आहे: १, २, ३

Gk,

आणि मग 1947 ला जनतेच्या उरावर बसून पेन्शन खाणारे 400 संस्थानिक कोण होते ?

कृपया नीट माहिती घ्या. सर्व राजे जनतेच्या उरावर बसून खाणारे नव्हते. बडोद्याचे महाराज सयाजीरावांनी व्यवस्थित प्रजापालन केलं होतं. आजच्या घडीला गुजरात राज्यात सर्वात विस्तृत रेल्वे जाळं आहे. आंबेडकरांना बडोद्याचे सयाजीमहाराज, कोल्हापूरचे शाहूमहाराज अशा प्रागतिक विचारांच्या राजांनी मदत केली होती. आ.न., -गा.पै.

आपण "कायम राहण्याचं वीसा बद्दल बोलताय हे गृहीत धरतो ... नमूद केलेल्या व्यावसायिकांना जसा बरेचद शिक्षण + अनुभव यावर पाश्चिमात्य देशात वीसाआ बऱ्यापकी सुलभतेने मिळू शकतो .. नुसते कलाकार या व्यासावर मिळणे तसे अवघड आहे हे खरे , कानडा, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड यांची व्हिसा पद्धती साधरण पणे सारखी आहे त्यावरून म्हणतो ... पण यात कलाकारानं दोन प्रकारे वीसा मिळू शकत असणार १) निर्मात्याने देऊ केलेले पैसे/ एक प्रकारची नोकरी येवढया मोठ्या स्तरावरची असेल तर खास क्षेत्रातील / आपल्या क्षेत्रातील उच्चतम दर्जाची व्यक्ती असे काहीसे दाखवून व्हिसा मिलू शकतो ( पै इरफान खान ) २) जर यात पैसे / स्थानिक नोकऱ्या उपलब्ध होणे शक्य असेल तर सरकार स्वतःहून याला पाठिंबा देते उदाहरणार्थ लॉर्ड ऑफ द रिंग चे बहुतेक काम न्यूझीलंड मध्ये झाले आणि पायरत ऑफ कॅरिबियन चे बरेच काम ऑस्ट्रेलियात झाले .. तेवहा लाखो डॉलर देशात आले मग VISAA मिळणे अवघड नाही परंतु यातील बरेच कलाकार तात्पुरत्या व्हिसा वर येतात ..(पण काम कायाला परवानगी असलेल्या , नुसत्या "प्रवासी व्हिसा " वर नव्हे ) उदाहरण म्हणून अर्थात हे खरे कि साधारण तंत्रन्याला जेव्हा सहजपणे असा व्हिसा मिळेल तेवढा उदाहरण म्हणून माताही हिंदी नाटक कलाकाराला मिळणार नाही तेवढेच काय अगदी मुंबईतील इंग्लिश भाषिक रंगकर्मीला सुद्धा मिळणार नाही .. ३) स्थानिक नागरिकांशी लग्न करून कायमचा व्हिसा मिळेल याचा आपण कोणत्या व्यसायातील आहेत याचा काह्ही संबंध नाही

इथे स्त्री चा दृष्टिकोन पुरुषाचा दृष्टिकोन समाजाचा दृष्टिकोन असे वेगळे दृष्टिकोन नसतात. अंतर धर्मीय विवाह करणारे सामाजिक ,आर्थिक,मनगट शाही मध्ये किती समर्थ आहेत ह्या वर सर्व स्थरतील लोकांचा दृष्टिकोन बदलतो. बाकी काही नाही. तुम्ही बलवान असाल तर कोणत्या ही धर्माच्या जातीच्या मुली शी विवाह करा तो समाजमान्य असतो. दुर्बल व्यक्ती च्या स्वजातीय विवाह पण समाजात मान्य होत नाही.

साधनाजी, अतिशय चांगला आणि माहितीपर लेख. +१ गजानन कागलकर नामक मनुष्य हजारोंनी आयडी घेतो आणि प्रत्येक धाग्यावर येऊन वातावरण नासवतो. मिपा व्यवस्थापकांची निष्क्रियता हे त्याला दिलेले अभय आहे. एकेकाळी चांगले लेख आणि चर्चा होत असणारे संस्थळ हळूहळू मरणपंथाला लागते आहे हे बघणे आता उरले आहे. अर्थात ह्या गोष्टींचा एक फायदा झाला तो म्हणजे मिपा सोडून गेलेले उत्तम लिहिणारे आयडी तेव्हा मिपावर जाणारा वेळ आता सत्कारणी लावत आहेत. तसेच सततचा मोदीविरोध आणि हिंदुत्वाला शिव्या देणारे प्रतिसाद ह्यामुळे मोदींच्या बाजूने नसणारेआणि कुंपणावरचे पण आता मोदींच्या बाजूने जात आहेत.

लग्नासाठी धर्मांतर संबंधी एक बातमी पेपर च्या खालील पानावर https://epaperdivyamarathi.bhaskar.com/nashik/247/31102020/0/-5/

धर्मांतरणाबाबत अलाहाबाद न्यायालयानं एक महत्त्वाचा निर्णय दिला आहे. केवळ विवाहासाठी धर्मांतरण वैध नाही, असा निर्णय अलाहाबाद न्यायालयानं शुक्रवारी एका याचिकेच्या सुनावणीदरम्यान दिला आहे. ही बातमी

उपयुक्त लेख.

शाकाहारि पन तसेच - "तुम लाश खा रहे हो" - चिकेन असेल तर सोबत बसु नको - माझ्या मुलाला एग alergy आहे. मग शालेत कुनालच egg allowed नाहि

उपयुक्त माहिती: Today I was called to help in a love-jihad case. In the last three months, this is the fourth or fifth such case. I am writing this because it's very necessary to make parents aware of the risks children are facing. 1. Out of the five odd cases that have come to me, only one is what is known to be a 'lower' caste. 2. Girls are trapped at any age. One was a widow with two children. But all other girls were between 14 and 16 when the affair started. 3. In almost all cases, the boys take the girls out on bike rides. Girls are made to feel that this is 'freedom'. 4. The Muslim boys are trained to make the girls sexually aware. They then start by holding hands, giving a friendly hug, touching inappropriate places by 'mistake'. They then move on to kissing and physical relationship when the girl is in 10th or 12th and under educational stress. Videos of their physical relationship is made secretly. 5. Most parents are unaware till it is too late. 6. Once parents come to know and try to break the relationship, either the girl is pressured to run away, or the girls are blackmailed to continue relationship by blackmailing them with videos of their physical relationship. Till this point, the girl is unaware that a video was made without her knowledge. 7. If the girl insists on breaking up, the boy will get his friends to force physical relationship with the girl with threat or blackmail. All the time, he will keep saying that he will marry the girl. 8. If parents interfere, the boy will stay away temporarily. Once the girl is 18, this starts again and this time the girl is completely trapped. 9. Mostly, marriage takes place. Girl is converted. For about six months, there are no problems. Then starts the torture. Continuous pregnancies and termination of pregnancies take place. 10. After two years, the boy will get married again to some other girl while remaining married to the first girl. 11. Now the first girl will definitely resist. To keep her in the marriage, she is raped by boy's father and brothers. Other women members of the family will beat the girl routinely. 12. Police and other family members (if still on talking terms) will counsel the girl to adjust and continue in the marriage. 13. In many cases, if the girl resists, she will be jailed inside the house without a mobile. 14. If she manages to run away, she will not get custody of the children or get only one child custody. The other child(ren) will remain with husband. 15. Even if court gives monthly maintenance, husband will never pay. It is an unusual marriage because girl will be converted only after marriage, NOT BEFORE. So she cannot claim right to husband's property. But boy can claim right to girl's parent's property as per Hindu customs! 16. Please enlighten your children of this Muslim menace called love jihad before it's too late. *Share this with all non-Muslim parents.* *Attention all non-Muslim parents:* Today I was called to help in a love-jihad case. In the last three months, this is the fourth or fifth such case. I am writing this because it's very necessary to make parents aware of the risks children are facing. 1. Out of the five odd cases that have come to me, only one is what is known to be a 'lower' caste. 2. Girls are trapped at any age. One was a widow with two children. But all other girls were between 14 and 16 when the affair started. 3. In almost all cases, the boys take the girls out on bike rides. Girls are made to feel that this is 'freedom'. 4. The Muslim boys are trained to make the girls sexually aware. They then start by holding hands, giving a friendly hug, touching inappropriate places by 'mistake'. They then move on to kissing and physical relationship when the girl is in 10th or 12th and under educational stress. Videos of their physical relationship is made secretly. 5. Most parents are unaware till it is too late. 6. Once parents come to know and try to break the relationship, either the girl is pressured to run away, or the girls are blackmailed to continue relationship by blackmailing them with videos of their physical relationship. Till this point, the girl is unaware that a video was made without her knowledge. 7. If the girl insists on breaking up, the boy will get his friends to force physical relationship with the girl with threat or blackmail. All the time, he will keep saying that he will marry the girl. 8. If parents interfere, the boy will stay away temporarily. Once the girl is 18, this starts again and this time the girl is completely trapped. 9. Mostly, marriage takes place. Girl is converted. For about six months, there are no problems. Then starts the torture. Continuous pregnancies and termination of pregnancies take place. 10. After two years, the boy will get married again to some other girl while remaining married to the first girl. 11. Now the first girl will definitely resist. To keep her in the marriage, she is raped by boy's father and brothers. Other women members of the family will beat the girl routinely. 12. Police and other family members (if still on talking terms) will counsel the girl to adjust and continue in the marriage. 13. In many cases, if the girl resists, she will be jailed inside the house without a mobile. 14. If she manages to run away, she will not get custody of the children or get only one child custody. The other child(ren) will remain with husband. 15. Even if court gives monthly maintenance, husband will never pay. It is an unusual marriage because girl will be converted only after marriage, NOT BEFORE. So she cannot claim right to husband's property. But boy can claim right to girl's parent's property as per Hindu customs! 16. Please enlighten your children of this Muslim menace called love jihad before it's too late.

उपयुक्त लेख.. खुप दिवसांनी मिपावर आलो आणि हा लेख वाचुन छान वाटले.. वाचन खूण साठवली आहे

https://www.esamskriti.com/e/National-Affairs/Ideas-ad-Policy/What-Every-Hindu-Girl-Marrying-A-Muslim-Should-Know,-Marriage-Laws-In-India-1.aspx#.X7hlt2ppljp.twitter

कॉलिंग संक्षि...

'अतिपरिचयात अवज्ञा' आणि 'नवे ते हवे' या म्हणी इथे लागू होतात.

शारीरिक आकर्षण कायम राहायला तब्येत ही तशी पाहिजे ना ..

नायकाची बाजु कळली.. नायिकेला काय वाटतय हे पण समजून घ्यायला आवडेल..

अरे वा ! मिपाचे पुरुष (काही माननीय अपवाद सोडून) प्रगल्भ झाले वाटत. लेखकाचे अभिनंदन. अनेक धाग्यात किंबहुना प्रतिसादात स्त्रीला कामभावना नसतात. तिला कामक्रीडेत रस नसतो. ती प्रणय टाळण्यासाठी अनेक कारणे देते. तीच वय होत आलं कि ती या बाबतीत नवऱ्याकडे पूर्ण दुर्लक्ष करते. अश्या अनेक प्रतिक्रिया वाचल्या होत्या. त्यामुळे हा धागा म्हणजे 'संस्कृती बुडवा' धागा म्हणायला हवा. चला सुरुवात तर झाली स्त्रीला पुरुषाप्रमाणे कामभावना असतात हे मानायची . तर तुमच्या मित्राला बायकोबद्दल आकर्षण उरल नाही आणि तिला प्रणय हवा आहे. बरेचदा लग्न झाल्यानंतर एक वर्षाच्या आत घरात नवा पाहून आलेला असतो. मुलांचं करण्यातच तिची उमेदीची वर्ष निघून जातात. दिवस जितका कामात जातो तितकी रात्र पण जाते. हल्लीची मुलं लवकर झोपेतच नाहीत. साधारणपणे चाळीशीत मुलं मोठी झालेली असतात. मग थोडा निवांतपणा येतो. मग स्त्रीच्या राहिलेल्या इच्छा पुन्हा उसळी मारू लागतात. मेनोपॉज पण जवळ येऊन मानसिक अस्वस्थता वाढते. अश्यावेळी नवऱ्याने बाहेरच्या सुंदर मुलीचा विचार अजिबात मनात न आणता इतके वर्ष सुखदुःखात साथ दिलेल्या पत्नीचा विचार करावा. तिच्याशी प्रेयसींप्रमाणे वागावे. निवांतवेळी बाजूला बसून हातात हात घेऊन गप्पा माराव्या, गप्पा रोमँटिक पाहिजेत असं काही नाही. घरगुती, मुलाबाळांच्या असल्या तरी चालतील. जवळ बसून हसून खेळून बोलल्याने सहवासाची गोडी वाढते. मुलांना वेगळं झोपू द्या. मनात विचार आणा, हळूहळू ओढ वाटू लागेल. एकमेकांच्या आवडीचा विचार करा. आवडेल असं बोला. पुरुषाला स्वतःहून वाटत नसेल तर अश्यावेळी स्त्रीने पुढाकार घेणे गैर नाही. त्यासाठी एकमेकांच्यात सुसंवाद हवा. आणि तरीही काही होत नसेल तर मानसोपचार तज्ज्ञाची न लाजता भेट घ्या. यासाठी अनेक पुष्पऔषधी उपलब्ध आहेत. हल्ली हा प्रॉब्लेम सार्वत्रिक होऊ लागला आहे. त्याचा त्रास करून घेण्यापेक्षा त्याला सामोरी जा.

वर कुणीतरी म्हंटल्याप्रमाणे " अतिपरीचयात ... असं झालंय बाकि काय नाय. तुमच्या मित्राला त्याच्या बयको पासुन महिनाभर वेगळं रहायला सांगा, मग बघा कसं आपोआप आकर्षण वाढायला लागतं ....

मकले साहेब प्रथम या अनाकर्षणाचें कारण काय ते समजून घेणे आवश्यक आहे. पत्नीचे रूप त्याला आकर्षीत करीत नाही कि पत्नी त्याला गृहीत धरत आहे. बऱ्याच वेळेस स्त्रिया लग्न झाले कि स्वतःच्या शरीर, रूप आणि साज शृंगार( मेक अप) याकडे नीट लक्ष देत नाहीत. "स्त्री हि क्षणाची पत्नी आणि अनंत काळ ची माता आहे" या मनोवृत्तीत गेलेली स्त्री जेंव्हा चाळीशी च्या आसपास पोहोचते तेंव्हा आता आपले वय वाढत जाते आहे याची तिला जाणीव होऊ लागते आणि मग येन केन प्रकारें ती आपले तारुण्य टिकवण्याच्या मागे लागते. याच काळात तिला जाणवू लागते कि आपला नवरा आता आपल्याकडे नीट लक्ष देत नाही. याची सुरुवात तिशीलाच झालेली असते. स्त्री जेंव्हा मातेच्या भूमिकेत पूर्ण बुडून गेलेली असते तेंव्हा आपण प्रेमिका असायला हवे हे ती विसरलेली असते. दुर्दैवाने पुरुष आपल्या बायको मध्ये प्रेमिका शोधत असतो ती त्याला मिळत नाही. बऱ्याच वेळेस स्त्रीपुरुषांचे शरीरसंबंध हे "त्यांना हवंय" म्हणून असतात. या कारणाने मग दोघांमध्ये "सारे जरी ते तसेच धुंदी आज ती कुठे , मीही तोच तीच तूही प्रीती" आज ती कुठे अशी परिस्थिती येते.रोज न्याहारी दुपारचे आणि रात्रीचे जेवण जसे नित्यक्रमाचे किंवा चाकोरीबद्ध होते तसेच शृंगाराचे होते. म्हणजे तिचा किंवा त्याचा वाढदिवस किंवा लग्नाचा वाढदिवस जेंव्हा नवऱ्याने गजरा, साडी, दागिना आणायचा एक दिवस माजेल घालवायचा कि दुसऱ्या दिवसापासून परत चाकोरी चालू. या स्थितीला कंटाळून पुरुष शेवटी नाईलाजाने आपल्या मित्र परिवार करियर यात बुडून जातो. जेंव्हा स्त्री चाळिशीला येते तेंव्हा तिला अचानक जाणवू लागते कि आपला सहचर आता आपल्यात रस दाखवत नाही. (पुरुषाच्या करीयरची ती ऐन उमेदीची वर्षे असतात.) दुर्दैवाने या परिस्थितीशी कसे सामोरे जायचे हे बहुसंख्य स्त्रियांना माहित नसते. त्यातून त्या दोन्ही टोकाच्या भूमिका घेतात. पहिली म्हणजे तुमचे दुसरीकडे "काही तरी" आहे. असा संशय भेटला कि पुरुष अतिशय दुखावला जातो आणि पुरुषाच्या स्वभावानुसार स्वतःला मिटून घेतो आणि बोलणे बंद करतो. मग बायका हे गप्प राहणे म्हणजे "काहीतरी नक्कीच" आहे या संशयाने अजूनच खोदून काढायला लागतात आणि मग त्या जोडप्यातील सुसंवाद बंद होतो.आपापसातील स्पर्श सुद्धा वेगळेच आयाम धारण करतात. यातून चिंता बेबनाव वाढत जातो. दुसऱ्या टोकाला स्त्रिया एकदम रंभा उर्वशी सारखे करायला लागतात. वेगवेगळी मादक अंतर्वस्त्रे आणून पुरुषाला रिझवण्यासाठी प्रयत्न करतात. सारखे पुरुषाच्या अवतीभवती नाचायला लागतात अशा परिस्थितीत पुरुष नक्की काय हवे आहे हे न समजल्याने अजूनच गोंधळून जातो. आणि इतकी वर्षे दूर असलेली मुलांची आई (बायको) आता वय व्हायला लागलं तर तरुण व्हायचा प्रयत्न करते आहे असे विचार मनात येतात. सत्य या दोन्ही टोकांच्या मध्ये आहे. (partner specific erectile dysfunction)हा एक गहन विषय आहे. पुरुषाला स्त्रीबद्दल शारीरिक आकर्षण वाटणे हे संबंध ठेवण्यासाठी आवश्यक आहे. तरुणपणात माणसाची संप्रेरके इतकी प्रबळ असतात कि स्त्री दिसायला कशीही असली तरी संबंध ठेवणे पुरुषाला सहज शक्य होते. जसे जसे वय वाढू लागते तसे संप्रेरकांची मात्रा कमी होत जाते. शिवाय शारीरिक संबंधात नावीन्य राहत नाही.त्यामुळे संबंध ठेवण्याची वारंवारता कमी होऊ लागते आणि तेवढी गरजही वाटेनाशी होते. तारुण्यात स्त्रीने नाकारले तरी पुरुष तिच्या भोवती गोंडा घोळत असतो. जसे वय वाढते तसा पुरुषाचा "अहं" पण वाढत जातो. त्यामुळे बायकोने दुर्लक्ष केले तर पुरुष सहज परत तिच्याकडे जात नाही. मग बायको त्याच्याकडे परत आली तरी हा " अहं" आड येतो. माझ्याकडे वंध्यत्वाच्या उपचारासाठी येणाऱ्या अनेक "सुदृढ" बायका याना माझ्यात "रसच" वाटत नाही असे सांगताना आढळतात.आम्ही जेंव्हा त्यांना तीन दिवस सलग संबंध ठेवायला सांगतो तेंव्हा नवरे अवघडून म्हणतात कि डॉक्टर तुम्ही पाहता आहेत ना? तिच्याबद्दल मला आकर्षण तर वाटले पाहिजे. चार दिवस थांबून एकदा किंवा फार तर दोनदा संबंध शक्य वाटतात. क्रमशः

मुलं लहान असतात तेव्हाही स्त्रियांना तेवढंच लैगिक इच्छा असते. पण मुलं लवकर झोपत नाहीत. त्यांची शी-शू , त्याच्या भुकेच्या वेळा सांभाळणं, आजारपण काढणं यात ती गुरफटून जाते किंबहुना ते तिच्यासाठी प्राधान्य देऊन करायचं काम असत. मुलं शाळेत जाऊ लागली तरी त्याचा अभ्यास, ऍक्टिव्हिटीस, आजारपण आणि सासरच्या लोकांची उस्तवार कोण करत? शिवाय दमछाक करणारी नोकरी आणि घराची कामे-जवाबदारी असतेच. किती नवरे या सगळ्या कामांत आपल्या बायकोला मदत करतात, त्यांना समजून घेतात? मुलांची माया-काळजी आणि नवऱ्यावरचं प्रेम-शारिक ओढ यात तिची होणारी फरफट किती नवऱ्यांना जाणवते. बायको आपल्याकडे लक्ष देत नाही म्हणून फक्त मोकळं व्हायचं. मुलं काय फक्त बायकोचीच असतात काय? मुलांचं नाही नीट केलं तरी हेच नवरे लोक आपल्या बायकोला नाव ठेवायला मोकळे होतात. जेव्हा स्त्रिया जवाबदारीतून थोडासा मोकळा श्वास घेतात, तेव्हा त्यांनी स्वतःसाठी जगायचं ठरवलं, स्वतःच हरवलेलं सुख उपभोगायचा ठरवलं तर त्या चेकाळलेल्या ठरतात का? त्यांना समजून घेणं खरोखर पुरुषासाठी एवढं अवघड आहे का? चाळीशीत स्त्रिया बेढब, कुरूप दिसतात मग पुरुष काय मदनाचे पुतळे दिसतात काय? सुटलेलं पोट, टक्कल, सिगारेटने काळे पडलेले ओठ-पिवळे दात अशा किती तरी गोष्टी पुरुषाला अनाकर्षक बनवतात. नवरा कसाही दिसो, त्याचा परफॉमन्स कितीही वाईट असो, काही अपवाद वगळता सर्वसाधारणपणे बायका आपल्या नवऱ्यावरचं लट्टू असतात. कारण 'प्रेम' नावाची एक महत्वाची गोष्ट असते. फक्त पुरुषाला चाळीशीत पण नवयौवना अप्सरा हवी असते. ज्या पुरुषांची हि मनोवृत्ती आहे, ते स्वतःही कधी सुखी-समाधानी होत नाहीत आणि आपल्या बायकोलाही सुख-समाधान लाभून देत नाहीत. ज्या यशस्वी वाटेवर तो चालत आहे, त्याच्या मागे कुणीतरी होत, हे सोयीस्करपणे फक्त पुरुषालाच विसरता येत.

इथे मी या प्रकरणाबाबदची आणखी एक शक्यता मांडू इच्छितो. हल्ली नवीन तंत्रज्ञानामुळे पूर्वीच्या पिढ्यांना बहुशः अनुपलब्ध असलेल्या रति-चित्रफिती आदि साहित्य सहजी उपलब्ध झालेले आहे. सदर व्यक्तीला ते बघण्याची जर सवय लागलेली असेल तर त्यातील नित्य नव्या अष्टांगपुष्टांग ( खास प्राचीन मराठी साहित्यातील शब्द ) मदालसांच्या बहुरंगी बहुढंगी कामक्रिडा बघण्यात-- 'रतिरंगी रंगले'लेल्या चित्तवृत्तींना, त्या मदालसांच्या तुलनेत सामान्य भासणारी तीच ती पत्नी नीरस वाटू लगली असेल. वरील एक प्रतिसादात सांगितल्याप्रमाणे एका नवीन तरुणीशी ओळख झाल्यावर त्याच्या कामावेगाला आलेला बहर (त्या प्रसंगी बहुधा त्याच्या मनःचक्षूंसमोर ती नवतरूणी असावी) हे याचेच द्योतक आहे, असे वाटते.

रति-चित्रफिती किंवा उत्तान साहित्य पाहिल्याने नाते संबंधात दरी निर्माण होऊ शकते हे सिद्ध झालेले आहे. अशा साहित्यात दाखविलेल्या स्त्रिया आणि पुरुष हे तारुण्याने मुसमुसलेले आणि रती / मदनाचे अवतार असतात. ते पाहिल्यामुळे स्त्रीला आपण सौंदर्यात/ रतिक्रीडेत अपुरे आहोत याची सतत जाणीव होत राहते आणि यामुळे चिंताग्रस्तता (anxiety) निर्माण होते. अशा उत्तान साहित्यात दाखवल्याप्रमाणे विवाहबाह्य संबंध यात काही गैर नाही असे स्त्रियांना (३०%) आणि पुरुषांना (७० %) वाटू लागते. त्यामुळे बाहेरच्या स्त्रीकडे चोरून पाहणारे पुरुष राजरोसपणे पाहू लागतात आणि त्यात काही गैर नाही असे वाटू लागते. आपला नवरा असे उत्तान साहित्य पाहत असेल असे बायकोला समजते त्यातून त्या स्त्रीला अपुरेपणा, न्यूनगंड आणि नवर्याबद्दल दुरावा निर्माण होतो. आपल्या नात्यात जो एक संपूर्ण खाजगीपणा ( exclusiveness) असतो (म्हणजे माझा नवरा हा "फक्त" माझाच आहे) तो नष्ट झाल्याची भावना निर्माण होते आणि हि भावना नवऱ्यावर असणाऱ्या प्रेमाचा पाया आहे. हा पायाच हादरतो. यामुळे अगोदर जी स्त्री नवऱ्याला किंवा स्वतःला आवडेल असे सजणे, नटणे वा तयार होणे करीत होती. तिला त्यात फोलपणा वाटू लागतो आणि मग यातून संबंधात अजूनच दरी वाढू लागते.

मी या आधी बर्याचदा आंतरजालावर लिहीले आहे की पुरुषाचा सेक्स ड्राईव्ह इमोशनल असतो तर स्त्रीचा इंन्स्ट्रुमेंटल असतो.

मला नाही वाटतं हा काही फार मोठा किंवा जगावेगळा प्रश्न आहे. नवरा बायकोचं एकमेकांवर कितीही प्रेम असलं तरी रोजचं रहाटगाडगं संथपणे तसंच वर्षानुवर्ष चालु असेल तर त्याचा कंटाळा येणारच. शिवाय शरीराचं आकर्षण असं कितीवेळ टिकणार? नवरा बायको म्हणुनच नाही तर कोणत्याही व्यक्तीशी संबंध ठेवले तरी कधी ना कधी ते सुद्धा जुने होणारच. पहिल्या स्पर्शाच्या वगैरे रोमँटिक भावना २५ वर्ष नाही येऊ शकत हे सत्य आहे. शिवाय प्रश्न जर "बायको सोबतचे नाते" हा असेल तर "एकदा तरी दुसर्‍या मुलीसोबत संबंध ठेवणे" हे त्याचं भलतंच सोयीस्कर उत्तर आहे! एकदा मूळ प्रश्न तपासुन बघायला हवाय ह्या मनुष्याने! कोणत्याही वयातल्या स्त्री अथवा पुरुषाला कुणी तरी आपल्याला अजुनही भाव देतंय ही भावनाच हवीहवीशी वाटते. ते अत्यंत स्वाभाविक आहे. पण ते तेवढ्यापुरतंच असतं. तुमचा मित्र "ओपन मॅरेज" मध्ये नाही असं गृहीत धरुन लिहीतेय. मूळात ज्या व्यक्तिवर आपलं मनापासुन प्रेम असतं, त्याच्या सोबत असणं हीच आनंदाची गोष्ट असते. वयासोबत प्रेम सुद्धा मुरत जायला हवं. शरीराच्या आकर्षणाच्या पलीकडे जाऊनही पुष्कळ गोष्टी असतात आयुष्यात. तीशी-चाळीशी नंतर त्याच्या पलीकडे जाऊन नातं आपोआपच घट्ट होत जातं. साध्या रोजच्या रुटीनमध्ये १० मिनिटं गप्पा मारण्यापासुन ते अगदी वर्षानुवर्ष ठरवुन एखादी ट्रिप दोघांनीच करण्यापर्यंत अनेक गोष्टींमधुन आपण जोडीदाराशी जोडले जात असतो. शरीराचा संबंध हा काही एकमेव निकष नाही प्रेमाचा. समजा ते नाही घडलं काही दिवस तरी हबकुन जाण्यासारखं काही नसतं. आयुष्यातले काही इतर स्ट्रेस कदाचित इथे परिणाम करत असतील. कदाचित करियर मध्ये काही महत्वाचे टप्पे चालु असतील. तो तो काळ गेला की येतीलही गोष्टी नॉर्मलवर. खरं तर एका पॉईंटनंतर समोरच्याचं शरीर आणि त्यातल्या तॄटी दिशेनाशा व्हायला हव्यात. प्रेम हे निव्वळ शरीरावर केलं असेल आणि त्यापलीकडे जाऊन "कनेक्शन" तयारच झालं नसेल तर कदाचित असं होऊ शकतं. पण मी माझ्या आई-वडीलांच्या वयातल्या अनेक जोडप्यांना एकमेकांवर बेहद्द खुशही पाहीलय. त्यांच्या लक्षातही येत नसावं की बाबा आपल्या नवर्‍याला टक्कल पडलंय किंवा बायकोचं पोट सुटलंय. किंवा येतही असेल, पण ते कशाच्या आड येत नाही. आता कदाचित नवर्‍याच्या हातात हात घेतल्यावर पोटात खड्डा पडत नसेल, गुदगुल्या वगैरे होत नसतील, पण नात्याच्या ह्या टप्प्यावर तो जगातला सर्वात आश्वासक स्पर्श झालेला असतो... तूमच्या मित्राचं त्याच्या बायकोवर अगदी मनापासून प्रेम असेल ना, तर त्याला म्हणावं काही दिवसं शाररिक आकर्षण वगैरे राहु दे. दोघं मिळुन काही तरी वेगळं करा रुटीनपेक्षा.. आपोआप बरंच काही ताळ्यावर येण्याची शक्यता आहे. किंवा असंही असेल की एकमेकांशिवाय दुसरं माणुस नाही आयुष्यात. तसं असेल तर थोडं दूर राहुन काही तरी करा. आपापल्या छंदाला वेळ द्या. आपल्यात शाररिक आकर्षण नाही ह्याचा विचार करत बसण्यापेक्षा दुसरं काहीही करा. नक्की फरक पडेल.

लेख आणि प्रतिसाद बरेचदा परत परत येऊन वाचले. तुमच्या मित्राची मनोदशा मलातरी कळत नाहीये. बर्‍याच जणांनी म्हटले तसे अतिपरिचयात अवज्ञा असू शकेल.

सर्वांना मनापासून धन्यवाद. सगळ्यांच्या काही मुद्द्यांची उत्तरं इथे लिहितो, काही नवीनही मुद्दे आहेत जे आधी मांडले नव्हते.

शिवाय प्रश्न जर "बायको सोबतचे नाते" हा असेल तर "एकदा तरी दुसर्‍या मुलीसोबत संबंध ठेवणे" हे त्याचं भलतंच सोयीस्कर उत्तर आहे!

पिराजी, हे उत्तर आहे असं त्याचं म्हणणं नाही. खरतर हाही एक प्रश्नच आहे, किंवा प्रश्नातला एक मुद्दा.

शरीराचा संबंध हा काही एकमेव निकष नाही प्रेमाचा. समजा ते नाही घडलं काही दिवस तरी हबकुन जाण्यासारखं काही नसतं.

मान्य आहे, पण इथे तिला अपेक्षा आहे पण त्याच्याकडून होत नाही म्हणून तो चिंतीत आहे. शिवाय दुसर्‍या काही कारणाने ती स्त्रीरोगतज्ञाकडे गेली असता तिने त्यांना सांगितले तेव्हा डॉक्टरने हे काही तरी गंभीर आहे , आठवड्यात किमान दोनदा संबंध यायला हवेत वगैरे असं तिला सांगितलं. आता माझा मित्रही त्याच डॉक्टरकडे गेला, त्यांनी काही औषधे दिलीत , पंधरा-वीस दिवस झाले असतील, पण त्याला अजूनतरी फायदा झालेला नाही. पुन्हा जाईल तेव्हा तो अजून विस्ताराने डॉक्टरांशी बोलेलच. डॉक्टरसाहेब , चित्रगुप्तजी, माझ्या मित्राला xxx व्हिडीओ बघायला आवडत नाही. तो म्हणतो त्याने ते फारसे बघितलेले नाहीतच. अजून एक वेगळा मुद्दा आहे की त्याला पुर्ण नग्नता फारशी आवडत नाही. त्याला आवडणारे ग्लॅमरस फोटोज म्हणजे जास्तकरुन मॉडेल्सचे , नायिकांचे झिरझिरीत , चमकदार कपड्यातले किंवा फारतर बॅकलेस वगैरे आहेत. पुर्ण नग्नतेचा तिटकारा असणे हे पण एक प्रश्नाचे कारण असू शकेल काय ? मालिका , सिनेमातले रोमॅन्टिक सीन्स अनेकांना आवडतात. पण मागे एकदा एका मालिकेतील रोमॅन्टिक सीन्स फार जास्त आवडतात , थ्रिलिंग आणि एक्साईटिंग वाटतात असे तो म्हणाला होता. त्याने त्यातील एक दृश्य मला दाखवले, खरे तर त्यात फार विशेष असे काहीच नव्हते. फक्त त्याचे वेगळेपण असे होते की ते दीर आणि वहिनी यांच्यातले दॄश्य आहे . पण त्याने ते अनेकदा आवडीने पाहिले, त्याचे म्हणणे की "मी याच भागापासून ही मालिका बघायला सुरु केली होती, मला कथानक काहीच माहित नव्हते, पण तो भाग संपताना जेव्हा नायक आपल्या वहिनीला प्रेमाने स्पर्श करतो तेव्हा एकदम धक्का बसला, थ्रिलिंग वाटले, त्याचे तिला स्पर्श करणे, तिचा मृदू आवाज , हसत हसत अचानक भावूक होणे, सोबतचे हळूवार संगीत ह्या गोष्टी मला फार आवडल्यात. त्यामुळे मी हा सीन अनेकदा पाहिला" (या भागाची लिंक , तो म्हणतो ते दृश्य शेवटच्या दोन मिनटात आहे..अगदी उघडपणे बघू शकता.. काही रिस्क नाही :) ) टफी म्हणतात " पुरुषाचा सेक्स ड्राईव्ह इमोशनल असतो तर स्त्रीचा इंन्स्ट्रुमेंटल असतो." , संक्षी म्हणताते उलटे आहे. बर्‍याच जणांचे असेच मानणे संक्षी प्रमाणेच असते. पण एखाद्या पुरुषाच्या बाबत अपवाद असू शकतो का ? (म्हणजे ट्फी म्हणतात तसा "सेक्स ड्राईव्ह इमोशनल असणे" )

लेखक महाशय मित्राचा प्रॉब्लेम म्हणुन स्वतःचीच समस्या मांडत असावेत काय?

संक्षि, थोडीतरी तहजीब असली पाहिजे ह्याबद्दल काय मत? समस्या कोणाला आहे ह्यात रस असावा का समस्या काय आहे ह्यात? कोणाला आहे हे कळल्याने समस्येच्या चर्चेत नेमके काय मूलभूत बदल घडून येतात जे उपायांवर परिणाम करतात?

अगदी अगदी, पिलियन रायडर म्हणत आहेत तेच म्हणायचं होत. प्रत्येक वाक्याशी सहमत. खरं प्रेम असेल तर बाकीच्या सगळ्या गोष्टी गौण ठरतात. अगदी " पुरुषाचा सेक्स ड्राईव्ह इंन्स्ट्रुमेंटल असतो तर स्त्रीचा इमोशनल असतो" तरीही. वैद्यकीय कारणांनुसार स्त्री आकर्षक असेल तर पुरुष उद्यपीत होतो, हे खरं असेलही तरी ते नुसते नर-मादी म्हणून जवळ येत नाहीत तर ते एकमेकांत गुंतलेले सहचारी असतात. ज्या पुरुषांना मुल होण्यासाठी सुद्धा बायकोशी संबंध ठेवणे अवघड जाते-बायकोची शिसारी येते, त्यांनी उगाच बळेबळे संसार करण्यापेक्षा विभक्त व्हावे. कारण या लोकांची एकमेकांत पुरेशी भावनिक गुंतवणूक झालेलीच नाही. अश्या मानसिकतेत पोर जन्माला घालून त्यांची फरफट कशाला हवी? "दुसर्‍या काही कारणाने ती स्त्रीरोगतज्ञाकडे गेली असता तिने त्यांना सांगितले तेव्हा डॉक्टरने हे काही तरी गंभीर आहे , आठवड्यात किमान दोनदा संबंध यायला हवेत वगैरे असं तिला सांगितलं" हि समस्या/उपाय मुल होण्यासंबंधी असेल तर त्यासाठी बाकीचेही उपाय आहेत की. त्यासाठी रोज संबंध ठेवण्याची गरज नाही. अधिक माहितीसाठी इंटरनेट आहेच. आणि ते काही फारसे महागडे उपचार नव्हेत. चांगल्या स्त्री रोग तज्ज्ञांची भेट घ्या. अन्यथा दुसरे कारण असल्यास हा फारच मजेशीर उपाय वाटत आहे. मराठी कथालेखक इतरांच्या प्रतिसादावर एकंदर कल पाहून भर टाकत चालले आहेत, त्यावरून धागा प्रतिसादाने भरभरून वाहत रहावा असे त्यांना वाटते हि एक शंका येत आहे. शिवाय एकतर हा मित्र फार म्हणजे फारच जवळचा आहे की त्याने इतक्या खाजगीतल्या गोष्टी उघड केल्या आहेत. बिचारे हे मराठी कथालेखक वारंवार त्या मित्राला फोन करून अधिकच तपशील विचारत असावेत.

डॉक्टरसाहेब (आणि इतरही जाणकार सदस्य) , prude ह्या संकल्पनेचा कामजीवनावर काही परिणाम होतो का ? मुळात prude असणे ही एक मानसिक स्थिती/समस्या मानली गेली आहे का ? असल्यास त्यावर काही उपाय आहेत काय ?

हे बघा मक, मला अजिबात रस नाही हे जाणून घेण्यात कि हि तुमची समस्या आहे कि मित्राची. पण मला खरच फार आश्चर्य वाटते आहे कि इतक्या खाजगी गोष्टी छोट्या छोट्या डिटेलसह कस कुणी शेअर करू शकत. मला व्यक्तीश: तसा अजिबातच अनुभव नाही. तसही मी आधी अगदी प्रामाणिकपणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न केला आहे. परंतु तुम्ही हा धागा एखाद्या कथेसारखा लिहून सुरुवात केलीत आणि आता एकेक मुद्दा वाढवत चालला आहेत. प्रुड वैगरे प्रकाराबाबतीतली संभ्रमता समजू शकतो पण त्याला मुल नाही, ती सुंदर मुलगी आणि असे बरेच सोप्पे वाटणारे मुद्दे तुम्ही नंतर टाकले आहेत. ते काही पटलं नाही. आमच्यासारख्या प्रामाणिकपणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांची तुम्ही दिशाभूल करत आहात आणि आमचे खरडण्याचे कष्टही वाया घालवलेत. आणि मिपाचे तुम्ही जुने खिलाडी आहेत. तुम्हाला मी अनेक धाग्यांवर प्रतिवाद करताना पहिले आहे. तुमच्या धाग्यावरहि प्रतिवाद होणारच नाही का? आणि व्हायलाच हवेत ना? हे फोरम त्यासाठीच तर आहे. :=) एकंदर या समस्येची जटिलता पाहता आयुर्वेदिक औषधांच्या नादाला लागण्यापेक्षा मानसोपचार तज्ज्ञांकडे जाणे हितकारक आहे. मला नाही वाटत हि लैगिंक समस्या आहे. मानसोपचार तज्ज्ञांकडे सुद्धा लैगिक सल्ले मिळतात. आणि मित्र म्हणून तुम्ही समजाऊ शकता कि वयानुसार होणाऱ्या बदलाला सामोरे जा, प्रत्येक वयात स्त्री-पुरुष संबंधातले ठोक-ताळे बदलत असतात. चाळीशीत राहून विशीतील हुरहूर अनुभवता येत नाही. हा बदल स्वीकारणे आणि त्याप्रमाणे वागणे हेच निरोगी मनाचे लक्षण आहे.

आमच्यासारख्या प्रामाणिकपणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांची तुम्ही दिशाभूल करत आहात आणि आमचे खरडण्याचे कष्टही वाया घालवलेत. दाखवा आता हे डांग्यांना . आणि खरी गंमंत तर पुढेचे ... मूळ समस्या तशीच राहाणारे ! मग काय झाला उपयोग सदस्यांचा वेळ घेऊन ? आणि डांगे कुणाला शिकवतात सुसंस्कृतपणा ?

सामान्यपणे लैंगिक समस्या असलेले लोक सामाजिक-सांस्कृतिक कारणांमुळे त्यांची समस्या मांडू शकत नाही.पौगंडावस्थेतील मुलामुलींपासून वयस्क लोकांपर्यंत लैंगिक संबंधांबद्दल अज्ञानामूळे अनेक मानसिक समस्या उद्भवतात. आपल्याकडे चित्रपटात कामभावनांना उत्तेजित करणारे, स्तन-ढूंगण-बेंब्या यांचे बिभत्स म्हणता यावे असे प्रकार गाण्यातून वगैरे चालतात पण लैंगिक शिक्षण वगैरे गोष्टींकडे लोक दुर्लक्ष करतात. येथे मराठी कथालेखक, सुबोध खरे, रागिणी, पिलियन राइडर इ. सदस्यांनी संवेदनशीलतेने सकारात्मक चर्चा केलेली आहे. सर्वांचे आभार.

चांगला विषय आहे. व्यवस्थित मांडलाय. एखाददुसरा प्रतिसाद सोडल्यास बाकी चर्चादेखील चांगली चालूय. याचा बर्याचजणांना उपयोग होऊ शकतो. माबोवर 'तुम्ही लैंगिकदृष्ट्या समाधानी आहात का?' असा एक सर्वे/पोल आहे. त्या धागाकर्त्यानेदेखील अतिशय उत्तमरीत्या विषय/चर्चा हँडल केलेली. अर्थातच 'असमाधानी आहे' पर्यायाला बरीच मतं मिळालेली... सिंजिं/टफींचा धागा 'तिच्याशी नाते जोडावे का?' त्यातली स्त्री, तिची अवस्था या धाग्यामधील स्त्रिसारखी असू शकेल... लग्नाळू लोकांना भविष्यात काय वाढून ठेवलंय याचा अंदाज येइल अशा चर्चांमधून. नाहीतर काय आहेच की 'पुरुषाने दालआटा आणून देणे आणि स्त्रिने चकोल्या बनवून खाऊ घालणे म्हणजे लग्न' असला भातुकली टॉक :-P

डॉक्टर साहेब, डांगे साहेब, पिराजी, रागिणी मॅडम ई सर्वांचे मनःपुर्वक आभार. फोरमवर चर्चा करुन समस्या सुटेलच असं नसलं तरी चांगल्या चर्चेतून समस्येचे आणि त्या अनुषंगाने एकूणातच त्या विषयाचे विविध पैलू समोर येतात आणि समस्या मांडणारा, समस्या असणारा हेच फक्त नव्हे तर इतरही अनेकांना ह्यातून काही चांगले ज्ञान हाती लागू शकते. अनरँडम यांनी सर्वांचे आभार मानलेत , अ‍ॅमी यांनी म्हंटलंय की "लग्नाळू लोकांना भविष्यात काय वाढून ठेवलंय याचा अंदाज येइल अशा चर्चांमधून" ..ते याच भावनेतून असावं... वैयक्तिक समस्येतूनही जनरिक असा विषय मांडला आणि चर्चिला गेला. पुन्हा एकदा सगळ्यांना धन्यवाद.

कॉलिंग संक्षि...

'अतिपरिचयात अवज्ञा' आणि 'नवे ते हवे' या म्हणी इथे लागू होतात.

शारीरिक आकर्षण कायम राहायला तब्येत ही तशी पाहिजे ना ..

नायकाची बाजु कळली.. नायिकेला काय वाटतय हे पण समजून घ्यायला आवडेल..

अरे वा ! मिपाचे पुरुष (काही माननीय अपवाद सोडून) प्रगल्भ झाले वाटत. लेखकाचे अभिनंदन. अनेक धाग्यात किंबहुना प्रतिसादात स्त्रीला कामभावना नसतात. तिला कामक्रीडेत रस नसतो. ती प्रणय टाळण्यासाठी अनेक कारणे देते. तीच वय होत आलं कि ती या बाबतीत नवऱ्याकडे पूर्ण दुर्लक्ष करते. अश्या अनेक प्रतिक्रिया वाचल्या होत्या. त्यामुळे हा धागा म्हणजे 'संस्कृती बुडवा' धागा म्हणायला हवा. चला सुरुवात तर झाली स्त्रीला पुरुषाप्रमाणे कामभावना असतात हे मानायची . तर तुमच्या मित्राला बायकोबद्दल आकर्षण उरल नाही आणि तिला प्रणय हवा आहे. बरेचदा लग्न झाल्यानंतर एक वर्षाच्या आत घरात नवा पाहून आलेला असतो. मुलांचं करण्यातच तिची उमेदीची वर्ष निघून जातात. दिवस जितका कामात जातो तितकी रात्र पण जाते. हल्लीची मुलं लवकर झोपेतच नाहीत. साधारणपणे चाळीशीत मुलं मोठी झालेली असतात. मग थोडा निवांतपणा येतो. मग स्त्रीच्या राहिलेल्या इच्छा पुन्हा उसळी मारू लागतात. मेनोपॉज पण जवळ येऊन मानसिक अस्वस्थता वाढते. अश्यावेळी नवऱ्याने बाहेरच्या सुंदर मुलीचा विचार अजिबात मनात न आणता इतके वर्ष सुखदुःखात साथ दिलेल्या पत्नीचा विचार करावा. तिच्याशी प्रेयसींप्रमाणे वागावे. निवांतवेळी बाजूला बसून हातात हात घेऊन गप्पा माराव्या, गप्पा रोमँटिक पाहिजेत असं काही नाही. घरगुती, मुलाबाळांच्या असल्या तरी चालतील. जवळ बसून हसून खेळून बोलल्याने सहवासाची गोडी वाढते. मुलांना वेगळं झोपू द्या. मनात विचार आणा, हळूहळू ओढ वाटू लागेल. एकमेकांच्या आवडीचा विचार करा. आवडेल असं बोला. पुरुषाला स्वतःहून वाटत नसेल तर अश्यावेळी स्त्रीने पुढाकार घेणे गैर नाही. त्यासाठी एकमेकांच्यात सुसंवाद हवा. आणि तरीही काही होत नसेल तर मानसोपचार तज्ज्ञाची न लाजता भेट घ्या. यासाठी अनेक पुष्पऔषधी उपलब्ध आहेत. हल्ली हा प्रॉब्लेम सार्वत्रिक होऊ लागला आहे. त्याचा त्रास करून घेण्यापेक्षा त्याला सामोरी जा.

वर कुणीतरी म्हंटल्याप्रमाणे " अतिपरीचयात ... असं झालंय बाकि काय नाय. तुमच्या मित्राला त्याच्या बयको पासुन महिनाभर वेगळं रहायला सांगा, मग बघा कसं आपोआप आकर्षण वाढायला लागतं ....

मकले साहेब प्रथम या अनाकर्षणाचें कारण काय ते समजून घेणे आवश्यक आहे. पत्नीचे रूप त्याला आकर्षीत करीत नाही कि पत्नी त्याला गृहीत धरत आहे. बऱ्याच वेळेस स्त्रिया लग्न झाले कि स्वतःच्या शरीर, रूप आणि साज शृंगार( मेक अप) याकडे नीट लक्ष देत नाहीत. "स्त्री हि क्षणाची पत्नी आणि अनंत काळ ची माता आहे" या मनोवृत्तीत गेलेली स्त्री जेंव्हा चाळीशी च्या आसपास पोहोचते तेंव्हा आता आपले वय वाढत जाते आहे याची तिला जाणीव होऊ लागते आणि मग येन केन प्रकारें ती आपले तारुण्य टिकवण्याच्या मागे लागते. याच काळात तिला जाणवू लागते कि आपला नवरा आता आपल्याकडे नीट लक्ष देत नाही. याची सुरुवात तिशीलाच झालेली असते. स्त्री जेंव्हा मातेच्या भूमिकेत पूर्ण बुडून गेलेली असते तेंव्हा आपण प्रेमिका असायला हवे हे ती विसरलेली असते. दुर्दैवाने पुरुष आपल्या बायको मध्ये प्रेमिका शोधत असतो ती त्याला मिळत नाही. बऱ्याच वेळेस स्त्रीपुरुषांचे शरीरसंबंध हे "त्यांना हवंय" म्हणून असतात. या कारणाने मग दोघांमध्ये "सारे जरी ते तसेच धुंदी आज ती कुठे , मीही तोच तीच तूही प्रीती" आज ती कुठे अशी परिस्थिती येते.रोज न्याहारी दुपारचे आणि रात्रीचे जेवण जसे नित्यक्रमाचे किंवा चाकोरीबद्ध होते तसेच शृंगाराचे होते. म्हणजे तिचा किंवा त्याचा वाढदिवस किंवा लग्नाचा वाढदिवस जेंव्हा नवऱ्याने गजरा, साडी, दागिना आणायचा एक दिवस माजेल घालवायचा कि दुसऱ्या दिवसापासून परत चाकोरी चालू. या स्थितीला कंटाळून पुरुष शेवटी नाईलाजाने आपल्या मित्र परिवार करियर यात बुडून जातो. जेंव्हा स्त्री चाळिशीला येते तेंव्हा तिला अचानक जाणवू लागते कि आपला सहचर आता आपल्यात रस दाखवत नाही. (पुरुषाच्या करीयरची ती ऐन उमेदीची वर्षे असतात.) दुर्दैवाने या परिस्थितीशी कसे सामोरे जायचे हे बहुसंख्य स्त्रियांना माहित नसते. त्यातून त्या दोन्ही टोकाच्या भूमिका घेतात. पहिली म्हणजे तुमचे दुसरीकडे "काही तरी" आहे. असा संशय भेटला कि पुरुष अतिशय दुखावला जातो आणि पुरुषाच्या स्वभावानुसार स्वतःला मिटून घेतो आणि बोलणे बंद करतो. मग बायका हे गप्प राहणे म्हणजे "काहीतरी नक्कीच" आहे या संशयाने अजूनच खोदून काढायला लागतात आणि मग त्या जोडप्यातील सुसंवाद बंद होतो.आपापसातील स्पर्श सुद्धा वेगळेच आयाम धारण करतात. यातून चिंता बेबनाव वाढत जातो. दुसऱ्या टोकाला स्त्रिया एकदम रंभा उर्वशी सारखे करायला लागतात. वेगवेगळी मादक अंतर्वस्त्रे आणून पुरुषाला रिझवण्यासाठी प्रयत्न करतात. सारखे पुरुषाच्या अवतीभवती नाचायला लागतात अशा परिस्थितीत पुरुष नक्की काय हवे आहे हे न समजल्याने अजूनच गोंधळून जातो. आणि इतकी वर्षे दूर असलेली मुलांची आई (बायको) आता वय व्हायला लागलं तर तरुण व्हायचा प्रयत्न करते आहे असे विचार मनात येतात. सत्य या दोन्ही टोकांच्या मध्ये आहे. (partner specific erectile dysfunction)हा एक गहन विषय आहे. पुरुषाला स्त्रीबद्दल शारीरिक आकर्षण वाटणे हे संबंध ठेवण्यासाठी आवश्यक आहे. तरुणपणात माणसाची संप्रेरके इतकी प्रबळ असतात कि स्त्री दिसायला कशीही असली तरी संबंध ठेवणे पुरुषाला सहज शक्य होते. जसे जसे वय वाढू लागते तसे संप्रेरकांची मात्रा कमी होत जाते. शिवाय शारीरिक संबंधात नावीन्य राहत नाही.त्यामुळे संबंध ठेवण्याची वारंवारता कमी होऊ लागते आणि तेवढी गरजही वाटेनाशी होते. तारुण्यात स्त्रीने नाकारले तरी पुरुष तिच्या भोवती गोंडा घोळत असतो. जसे वय वाढते तसा पुरुषाचा "अहं" पण वाढत जातो. त्यामुळे बायकोने दुर्लक्ष केले तर पुरुष सहज परत तिच्याकडे जात नाही. मग बायको त्याच्याकडे परत आली तरी हा " अहं" आड येतो. माझ्याकडे वंध्यत्वाच्या उपचारासाठी येणाऱ्या अनेक "सुदृढ" बायका याना माझ्यात "रसच" वाटत नाही असे सांगताना आढळतात.आम्ही जेंव्हा त्यांना तीन दिवस सलग संबंध ठेवायला सांगतो तेंव्हा नवरे अवघडून म्हणतात कि डॉक्टर तुम्ही पाहता आहेत ना? तिच्याबद्दल मला आकर्षण तर वाटले पाहिजे. चार दिवस थांबून एकदा किंवा फार तर दोनदा संबंध शक्य वाटतात. क्रमशः

मुलं लहान असतात तेव्हाही स्त्रियांना तेवढंच लैगिक इच्छा असते. पण मुलं लवकर झोपत नाहीत. त्यांची शी-शू , त्याच्या भुकेच्या वेळा सांभाळणं, आजारपण काढणं यात ती गुरफटून जाते किंबहुना ते तिच्यासाठी प्राधान्य देऊन करायचं काम असत. मुलं शाळेत जाऊ लागली तरी त्याचा अभ्यास, ऍक्टिव्हिटीस, आजारपण आणि सासरच्या लोकांची उस्तवार कोण करत? शिवाय दमछाक करणारी नोकरी आणि घराची कामे-जवाबदारी असतेच. किती नवरे या सगळ्या कामांत आपल्या बायकोला मदत करतात, त्यांना समजून घेतात? मुलांची माया-काळजी आणि नवऱ्यावरचं प्रेम-शारिक ओढ यात तिची होणारी फरफट किती नवऱ्यांना जाणवते. बायको आपल्याकडे लक्ष देत नाही म्हणून फक्त मोकळं व्हायचं. मुलं काय फक्त बायकोचीच असतात काय? मुलांचं नाही नीट केलं तरी हेच नवरे लोक आपल्या बायकोला नाव ठेवायला मोकळे होतात. जेव्हा स्त्रिया जवाबदारीतून थोडासा मोकळा श्वास घेतात, तेव्हा त्यांनी स्वतःसाठी जगायचं ठरवलं, स्वतःच हरवलेलं सुख उपभोगायचा ठरवलं तर त्या चेकाळलेल्या ठरतात का? त्यांना समजून घेणं खरोखर पुरुषासाठी एवढं अवघड आहे का? चाळीशीत स्त्रिया बेढब, कुरूप दिसतात मग पुरुष काय मदनाचे पुतळे दिसतात काय? सुटलेलं पोट, टक्कल, सिगारेटने काळे पडलेले ओठ-पिवळे दात अशा किती तरी गोष्टी पुरुषाला अनाकर्षक बनवतात. नवरा कसाही दिसो, त्याचा परफॉमन्स कितीही वाईट असो, काही अपवाद वगळता सर्वसाधारणपणे बायका आपल्या नवऱ्यावरचं लट्टू असतात. कारण 'प्रेम' नावाची एक महत्वाची गोष्ट असते. फक्त पुरुषाला चाळीशीत पण नवयौवना अप्सरा हवी असते. ज्या पुरुषांची हि मनोवृत्ती आहे, ते स्वतःही कधी सुखी-समाधानी होत नाहीत आणि आपल्या बायकोलाही सुख-समाधान लाभून देत नाहीत. ज्या यशस्वी वाटेवर तो चालत आहे, त्याच्या मागे कुणीतरी होत, हे सोयीस्करपणे फक्त पुरुषालाच विसरता येत.

इथे मी या प्रकरणाबाबदची आणखी एक शक्यता मांडू इच्छितो. हल्ली नवीन तंत्रज्ञानामुळे पूर्वीच्या पिढ्यांना बहुशः अनुपलब्ध असलेल्या रति-चित्रफिती आदि साहित्य सहजी उपलब्ध झालेले आहे. सदर व्यक्तीला ते बघण्याची जर सवय लागलेली असेल तर त्यातील नित्य नव्या अष्टांगपुष्टांग ( खास प्राचीन मराठी साहित्यातील शब्द ) मदालसांच्या बहुरंगी बहुढंगी कामक्रिडा बघण्यात-- 'रतिरंगी रंगले'लेल्या चित्तवृत्तींना, त्या मदालसांच्या तुलनेत सामान्य भासणारी तीच ती पत्नी नीरस वाटू लगली असेल. वरील एक प्रतिसादात सांगितल्याप्रमाणे एका नवीन तरुणीशी ओळख झाल्यावर त्याच्या कामावेगाला आलेला बहर (त्या प्रसंगी बहुधा त्याच्या मनःचक्षूंसमोर ती नवतरूणी असावी) हे याचेच द्योतक आहे, असे वाटते.

रति-चित्रफिती किंवा उत्तान साहित्य पाहिल्याने नाते संबंधात दरी निर्माण होऊ शकते हे सिद्ध झालेले आहे. अशा साहित्यात दाखविलेल्या स्त्रिया आणि पुरुष हे तारुण्याने मुसमुसलेले आणि रती / मदनाचे अवतार असतात. ते पाहिल्यामुळे स्त्रीला आपण सौंदर्यात/ रतिक्रीडेत अपुरे आहोत याची सतत जाणीव होत राहते आणि यामुळे चिंताग्रस्तता (anxiety) निर्माण होते. अशा उत्तान साहित्यात दाखवल्याप्रमाणे विवाहबाह्य संबंध यात काही गैर नाही असे स्त्रियांना (३०%) आणि पुरुषांना (७० %) वाटू लागते. त्यामुळे बाहेरच्या स्त्रीकडे चोरून पाहणारे पुरुष राजरोसपणे पाहू लागतात आणि त्यात काही गैर नाही असे वाटू लागते. आपला नवरा असे उत्तान साहित्य पाहत असेल असे बायकोला समजते त्यातून त्या स्त्रीला अपुरेपणा, न्यूनगंड आणि नवर्याबद्दल दुरावा निर्माण होतो. आपल्या नात्यात जो एक संपूर्ण खाजगीपणा ( exclusiveness) असतो (म्हणजे माझा नवरा हा "फक्त" माझाच आहे) तो नष्ट झाल्याची भावना निर्माण होते आणि हि भावना नवऱ्यावर असणाऱ्या प्रेमाचा पाया आहे. हा पायाच हादरतो. यामुळे अगोदर जी स्त्री नवऱ्याला किंवा स्वतःला आवडेल असे सजणे, नटणे वा तयार होणे करीत होती. तिला त्यात फोलपणा वाटू लागतो आणि मग यातून संबंधात अजूनच दरी वाढू लागते.

मी या आधी बर्याचदा आंतरजालावर लिहीले आहे की पुरुषाचा सेक्स ड्राईव्ह इमोशनल असतो तर स्त्रीचा इंन्स्ट्रुमेंटल असतो.

मला नाही वाटतं हा काही फार मोठा किंवा जगावेगळा प्रश्न आहे. नवरा बायकोचं एकमेकांवर कितीही प्रेम असलं तरी रोजचं रहाटगाडगं संथपणे तसंच वर्षानुवर्ष चालु असेल तर त्याचा कंटाळा येणारच. शिवाय शरीराचं आकर्षण असं कितीवेळ टिकणार? नवरा बायको म्हणुनच नाही तर कोणत्याही व्यक्तीशी संबंध ठेवले तरी कधी ना कधी ते सुद्धा जुने होणारच. पहिल्या स्पर्शाच्या वगैरे रोमँटिक भावना २५ वर्ष नाही येऊ शकत हे सत्य आहे. शिवाय प्रश्न जर "बायको सोबतचे नाते" हा असेल तर "एकदा तरी दुसर्‍या मुलीसोबत संबंध ठेवणे" हे त्याचं भलतंच सोयीस्कर उत्तर आहे! एकदा मूळ प्रश्न तपासुन बघायला हवाय ह्या मनुष्याने! कोणत्याही वयातल्या स्त्री अथवा पुरुषाला कुणी तरी आपल्याला अजुनही भाव देतंय ही भावनाच हवीहवीशी वाटते. ते अत्यंत स्वाभाविक आहे. पण ते तेवढ्यापुरतंच असतं. तुमचा मित्र "ओपन मॅरेज" मध्ये नाही असं गृहीत धरुन लिहीतेय. मूळात ज्या व्यक्तिवर आपलं मनापासुन प्रेम असतं, त्याच्या सोबत असणं हीच आनंदाची गोष्ट असते. वयासोबत प्रेम सुद्धा मुरत जायला हवं. शरीराच्या आकर्षणाच्या पलीकडे जाऊनही पुष्कळ गोष्टी असतात आयुष्यात. तीशी-चाळीशी नंतर त्याच्या पलीकडे जाऊन नातं आपोआपच घट्ट होत जातं. साध्या रोजच्या रुटीनमध्ये १० मिनिटं गप्पा मारण्यापासुन ते अगदी वर्षानुवर्ष ठरवुन एखादी ट्रिप दोघांनीच करण्यापर्यंत अनेक गोष्टींमधुन आपण जोडीदाराशी जोडले जात असतो. शरीराचा संबंध हा काही एकमेव निकष नाही प्रेमाचा. समजा ते नाही घडलं काही दिवस तरी हबकुन जाण्यासारखं काही नसतं. आयुष्यातले काही इतर स्ट्रेस कदाचित इथे परिणाम करत असतील. कदाचित करियर मध्ये काही महत्वाचे टप्पे चालु असतील. तो तो काळ गेला की येतीलही गोष्टी नॉर्मलवर. खरं तर एका पॉईंटनंतर समोरच्याचं शरीर आणि त्यातल्या तॄटी दिशेनाशा व्हायला हव्यात. प्रेम हे निव्वळ शरीरावर केलं असेल आणि त्यापलीकडे जाऊन "कनेक्शन" तयारच झालं नसेल तर कदाचित असं होऊ शकतं. पण मी माझ्या आई-वडीलांच्या वयातल्या अनेक जोडप्यांना एकमेकांवर बेहद्द खुशही पाहीलय. त्यांच्या लक्षातही येत नसावं की बाबा आपल्या नवर्‍याला टक्कल पडलंय किंवा बायकोचं पोट सुटलंय. किंवा येतही असेल, पण ते कशाच्या आड येत नाही. आता कदाचित नवर्‍याच्या हातात हात घेतल्यावर पोटात खड्डा पडत नसेल, गुदगुल्या वगैरे होत नसतील, पण नात्याच्या ह्या टप्प्यावर तो जगातला सर्वात आश्वासक स्पर्श झालेला असतो... तूमच्या मित्राचं त्याच्या बायकोवर अगदी मनापासून प्रेम असेल ना, तर त्याला म्हणावं काही दिवसं शाररिक आकर्षण वगैरे राहु दे. दोघं मिळुन काही तरी वेगळं करा रुटीनपेक्षा.. आपोआप बरंच काही ताळ्यावर येण्याची शक्यता आहे. किंवा असंही असेल की एकमेकांशिवाय दुसरं माणुस नाही आयुष्यात. तसं असेल तर थोडं दूर राहुन काही तरी करा. आपापल्या छंदाला वेळ द्या. आपल्यात शाररिक आकर्षण नाही ह्याचा विचार करत बसण्यापेक्षा दुसरं काहीही करा. नक्की फरक पडेल.

लेख आणि प्रतिसाद बरेचदा परत परत येऊन वाचले. तुमच्या मित्राची मनोदशा मलातरी कळत नाहीये. बर्‍याच जणांनी म्हटले तसे अतिपरिचयात अवज्ञा असू शकेल.

सर्वांना मनापासून धन्यवाद. सगळ्यांच्या काही मुद्द्यांची उत्तरं इथे लिहितो, काही नवीनही मुद्दे आहेत जे आधी मांडले नव्हते.

शिवाय प्रश्न जर "बायको सोबतचे नाते" हा असेल तर "एकदा तरी दुसर्‍या मुलीसोबत संबंध ठेवणे" हे त्याचं भलतंच सोयीस्कर उत्तर आहे!

पिराजी, हे उत्तर आहे असं त्याचं म्हणणं नाही. खरतर हाही एक प्रश्नच आहे, किंवा प्रश्नातला एक मुद्दा.

शरीराचा संबंध हा काही एकमेव निकष नाही प्रेमाचा. समजा ते नाही घडलं काही दिवस तरी हबकुन जाण्यासारखं काही नसतं.

मान्य आहे, पण इथे तिला अपेक्षा आहे पण त्याच्याकडून होत नाही म्हणून तो चिंतीत आहे. शिवाय दुसर्‍या काही कारणाने ती स्त्रीरोगतज्ञाकडे गेली असता तिने त्यांना सांगितले तेव्हा डॉक्टरने हे काही तरी गंभीर आहे , आठवड्यात किमान दोनदा संबंध यायला हवेत वगैरे असं तिला सांगितलं. आता माझा मित्रही त्याच डॉक्टरकडे गेला, त्यांनी काही औषधे दिलीत , पंधरा-वीस दिवस झाले असतील, पण त्याला अजूनतरी फायदा झालेला नाही. पुन्हा जाईल तेव्हा तो अजून विस्ताराने डॉक्टरांशी बोलेलच. डॉक्टरसाहेब , चित्रगुप्तजी, माझ्या मित्राला xxx व्हिडीओ बघायला आवडत नाही. तो म्हणतो त्याने ते फारसे बघितलेले नाहीतच. अजून एक वेगळा मुद्दा आहे की त्याला पुर्ण नग्नता फारशी आवडत नाही. त्याला आवडणारे ग्लॅमरस फोटोज म्हणजे जास्तकरुन मॉडेल्सचे , नायिकांचे झिरझिरीत , चमकदार कपड्यातले किंवा फारतर बॅकलेस वगैरे आहेत. पुर्ण नग्नतेचा तिटकारा असणे हे पण एक प्रश्नाचे कारण असू शकेल काय ? मालिका , सिनेमातले रोमॅन्टिक सीन्स अनेकांना आवडतात. पण मागे एकदा एका मालिकेतील रोमॅन्टिक सीन्स फार जास्त आवडतात , थ्रिलिंग आणि एक्साईटिंग वाटतात असे तो म्हणाला होता. त्याने त्यातील एक दृश्य मला दाखवले, खरे तर त्यात फार विशेष असे काहीच नव्हते. फक्त त्याचे वेगळेपण असे होते की ते दीर आणि वहिनी यांच्यातले दॄश्य आहे . पण त्याने ते अनेकदा आवडीने पाहिले, त्याचे म्हणणे की "मी याच भागापासून ही मालिका बघायला सुरु केली होती, मला कथानक काहीच माहित नव्हते, पण तो भाग संपताना जेव्हा नायक आपल्या वहिनीला प्रेमाने स्पर्श करतो तेव्हा एकदम धक्का बसला, थ्रिलिंग वाटले, त्याचे तिला स्पर्श करणे, तिचा मृदू आवाज , हसत हसत अचानक भावूक होणे, सोबतचे हळूवार संगीत ह्या गोष्टी मला फार आवडल्यात. त्यामुळे मी हा सीन अनेकदा पाहिला" (या भागाची लिंक , तो म्हणतो ते दृश्य शेवटच्या दोन मिनटात आहे..अगदी उघडपणे बघू शकता.. काही रिस्क नाही :) ) टफी म्हणतात " पुरुषाचा सेक्स ड्राईव्ह इमोशनल असतो तर स्त्रीचा इंन्स्ट्रुमेंटल असतो." , संक्षी म्हणताते उलटे आहे. बर्‍याच जणांचे असेच मानणे संक्षी प्रमाणेच असते. पण एखाद्या पुरुषाच्या बाबत अपवाद असू शकतो का ? (म्हणजे ट्फी म्हणतात तसा "सेक्स ड्राईव्ह इमोशनल असणे" )

लेखक महाशय मित्राचा प्रॉब्लेम म्हणुन स्वतःचीच समस्या मांडत असावेत काय?

संक्षि, थोडीतरी तहजीब असली पाहिजे ह्याबद्दल काय मत? समस्या कोणाला आहे ह्यात रस असावा का समस्या काय आहे ह्यात? कोणाला आहे हे कळल्याने समस्येच्या चर्चेत नेमके काय मूलभूत बदल घडून येतात जे उपायांवर परिणाम करतात?

अगदी अगदी, पिलियन रायडर म्हणत आहेत तेच म्हणायचं होत. प्रत्येक वाक्याशी सहमत. खरं प्रेम असेल तर बाकीच्या सगळ्या गोष्टी गौण ठरतात. अगदी " पुरुषाचा सेक्स ड्राईव्ह इंन्स्ट्रुमेंटल असतो तर स्त्रीचा इमोशनल असतो" तरीही. वैद्यकीय कारणांनुसार स्त्री आकर्षक असेल तर पुरुष उद्यपीत होतो, हे खरं असेलही तरी ते नुसते नर-मादी म्हणून जवळ येत नाहीत तर ते एकमेकांत गुंतलेले सहचारी असतात. ज्या पुरुषांना मुल होण्यासाठी सुद्धा बायकोशी संबंध ठेवणे अवघड जाते-बायकोची शिसारी येते, त्यांनी उगाच बळेबळे संसार करण्यापेक्षा विभक्त व्हावे. कारण या लोकांची एकमेकांत पुरेशी भावनिक गुंतवणूक झालेलीच नाही. अश्या मानसिकतेत पोर जन्माला घालून त्यांची फरफट कशाला हवी? "दुसर्‍या काही कारणाने ती स्त्रीरोगतज्ञाकडे गेली असता तिने त्यांना सांगितले तेव्हा डॉक्टरने हे काही तरी गंभीर आहे , आठवड्यात किमान दोनदा संबंध यायला हवेत वगैरे असं तिला सांगितलं" हि समस्या/उपाय मुल होण्यासंबंधी असेल तर त्यासाठी बाकीचेही उपाय आहेत की. त्यासाठी रोज संबंध ठेवण्याची गरज नाही. अधिक माहितीसाठी इंटरनेट आहेच. आणि ते काही फारसे महागडे उपचार नव्हेत. चांगल्या स्त्री रोग तज्ज्ञांची भेट घ्या. अन्यथा दुसरे कारण असल्यास हा फारच मजेशीर उपाय वाटत आहे. मराठी कथालेखक इतरांच्या प्रतिसादावर एकंदर कल पाहून भर टाकत चालले आहेत, त्यावरून धागा प्रतिसादाने भरभरून वाहत रहावा असे त्यांना वाटते हि एक शंका येत आहे. शिवाय एकतर हा मित्र फार म्हणजे फारच जवळचा आहे की त्याने इतक्या खाजगीतल्या गोष्टी उघड केल्या आहेत. बिचारे हे मराठी कथालेखक वारंवार त्या मित्राला फोन करून अधिकच तपशील विचारत असावेत.

डॉक्टरसाहेब (आणि इतरही जाणकार सदस्य) , prude ह्या संकल्पनेचा कामजीवनावर काही परिणाम होतो का ? मुळात prude असणे ही एक मानसिक स्थिती/समस्या मानली गेली आहे का ? असल्यास त्यावर काही उपाय आहेत काय ?

हे बघा मक, मला अजिबात रस नाही हे जाणून घेण्यात कि हि तुमची समस्या आहे कि मित्राची. पण मला खरच फार आश्चर्य वाटते आहे कि इतक्या खाजगी गोष्टी छोट्या छोट्या डिटेलसह कस कुणी शेअर करू शकत. मला व्यक्तीश: तसा अजिबातच अनुभव नाही. तसही मी आधी अगदी प्रामाणिकपणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न केला आहे. परंतु तुम्ही हा धागा एखाद्या कथेसारखा लिहून सुरुवात केलीत आणि आता एकेक मुद्दा वाढवत चालला आहेत. प्रुड वैगरे प्रकाराबाबतीतली संभ्रमता समजू शकतो पण त्याला मुल नाही, ती सुंदर मुलगी आणि असे बरेच सोप्पे वाटणारे मुद्दे तुम्ही नंतर टाकले आहेत. ते काही पटलं नाही. आमच्यासारख्या प्रामाणिकपणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांची तुम्ही दिशाभूल करत आहात आणि आमचे खरडण्याचे कष्टही वाया घालवलेत. आणि मिपाचे तुम्ही जुने खिलाडी आहेत. तुम्हाला मी अनेक धाग्यांवर प्रतिवाद करताना पहिले आहे. तुमच्या धाग्यावरहि प्रतिवाद होणारच नाही का? आणि व्हायलाच हवेत ना? हे फोरम त्यासाठीच तर आहे. :=) एकंदर या समस्येची जटिलता पाहता आयुर्वेदिक औषधांच्या नादाला लागण्यापेक्षा मानसोपचार तज्ज्ञांकडे जाणे हितकारक आहे. मला नाही वाटत हि लैगिंक समस्या आहे. मानसोपचार तज्ज्ञांकडे सुद्धा लैगिक सल्ले मिळतात. आणि मित्र म्हणून तुम्ही समजाऊ शकता कि वयानुसार होणाऱ्या बदलाला सामोरे जा, प्रत्येक वयात स्त्री-पुरुष संबंधातले ठोक-ताळे बदलत असतात. चाळीशीत राहून विशीतील हुरहूर अनुभवता येत नाही. हा बदल स्वीकारणे आणि त्याप्रमाणे वागणे हेच निरोगी मनाचे लक्षण आहे.

आमच्यासारख्या प्रामाणिकपणे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांची तुम्ही दिशाभूल करत आहात आणि आमचे खरडण्याचे कष्टही वाया घालवलेत. दाखवा आता हे डांग्यांना . आणि खरी गंमंत तर पुढेचे ... मूळ समस्या तशीच राहाणारे ! मग काय झाला उपयोग सदस्यांचा वेळ घेऊन ? आणि डांगे कुणाला शिकवतात सुसंस्कृतपणा ?

सामान्यपणे लैंगिक समस्या असलेले लोक सामाजिक-सांस्कृतिक कारणांमुळे त्यांची समस्या मांडू शकत नाही.पौगंडावस्थेतील मुलामुलींपासून वयस्क लोकांपर्यंत लैंगिक संबंधांबद्दल अज्ञानामूळे अनेक मानसिक समस्या उद्भवतात. आपल्याकडे चित्रपटात कामभावनांना उत्तेजित करणारे, स्तन-ढूंगण-बेंब्या यांचे बिभत्स म्हणता यावे असे प्रकार गाण्यातून वगैरे चालतात पण लैंगिक शिक्षण वगैरे गोष्टींकडे लोक दुर्लक्ष करतात. येथे मराठी कथालेखक, सुबोध खरे, रागिणी, पिलियन राइडर इ. सदस्यांनी संवेदनशीलतेने सकारात्मक चर्चा केलेली आहे. सर्वांचे आभार.

चांगला विषय आहे. व्यवस्थित मांडलाय. एखाददुसरा प्रतिसाद सोडल्यास बाकी चर्चादेखील चांगली चालूय. याचा बर्याचजणांना उपयोग होऊ शकतो. माबोवर 'तुम्ही लैंगिकदृष्ट्या समाधानी आहात का?' असा एक सर्वे/पोल आहे. त्या धागाकर्त्यानेदेखील अतिशय उत्तमरीत्या विषय/चर्चा हँडल केलेली. अर्थातच 'असमाधानी आहे' पर्यायाला बरीच मतं मिळालेली... सिंजिं/टफींचा धागा 'तिच्याशी नाते जोडावे का?' त्यातली स्त्री, तिची अवस्था या धाग्यामधील स्त्रिसारखी असू शकेल... लग्नाळू लोकांना भविष्यात काय वाढून ठेवलंय याचा अंदाज येइल अशा चर्चांमधून. नाहीतर काय आहेच की 'पुरुषाने दालआटा आणून देणे आणि स्त्रिने चकोल्या बनवून खाऊ घालणे म्हणजे लग्न' असला भातुकली टॉक :-P

डॉक्टर साहेब, डांगे साहेब, पिराजी, रागिणी मॅडम ई सर्वांचे मनःपुर्वक आभार. फोरमवर चर्चा करुन समस्या सुटेलच असं नसलं तरी चांगल्या चर्चेतून समस्येचे आणि त्या अनुषंगाने एकूणातच त्या विषयाचे विविध पैलू समोर येतात आणि समस्या मांडणारा, समस्या असणारा हेच फक्त नव्हे तर इतरही अनेकांना ह्यातून काही चांगले ज्ञान हाती लागू शकते. अनरँडम यांनी सर्वांचे आभार मानलेत , अ‍ॅमी यांनी म्हंटलंय की "लग्नाळू लोकांना भविष्यात काय वाढून ठेवलंय याचा अंदाज येइल अशा चर्चांमधून" ..ते याच भावनेतून असावं... वैयक्तिक समस्येतूनही जनरिक असा विषय मांडला आणि चर्चिला गेला. पुन्हा एकदा सगळ्यांना धन्यवाद.