पान -रंगीत, गुळगुळीत

ज्यांनी प्रतिसाद दिले आहेत त्यांचे सर्वांचे आभार. आज जरा वेळ कमी पडतोय, त्यामुळे जमेल तसा प्रतिसाद थोड्या वेळाने देते. प्रतिसादासाठी जागा राखून ठेवते आहे.

ही चर्चा सुरू करण्याचे कारण एक प्रकारचे टेंपरेचर घ्यायचे होते. ह्या चर्चेत स्त्रियाही भाग घेतील अशी अपेक्षा होती, पण उत्तरे देणारे बरेचसेजण - अदिती सोडून -पुरूषच आहेत. त्यामुळे एका टोकाला हळवी, देखणी आणि सालस स्त्री तर दुसरीकडे उत्तान आणि आव्हानात्मक भासणारी स्त्री अशा दोन टोकांच्या मधली मते आली यात नवल वाटले नाही. तात्यांचाही प्रतिसाद अपेक्षित होता तसाच आला. फक्त खरे तर ही चर्चा दिवाळी अंकासाठी दिसत असली तरी खरे तर तेवढीच ती मर्यादित नव्हती. त्यामुळे ज्यांनी खरोखरच मनापासून अंकावर कसले चित्र असावे हे सुचवले त्यांची क्षमा मागते आणि प्रतिसादांबद्दल आभारही मानते. (तरी तात्यांना बहुदा या विद्याचा/डेट्याचा उपयोग होईलच). आता या चर्चेविषयी -त्यात मी खरे तर मी एक प्रश्न विचारला होता, "अशाच एखाद्या साच्यातली स्त्री तुम्हाला आजही मुखपृष्ठांवर बघायला आवडेल का, आणि का आवडेल?" जरी सगळ्या प्रश्नांची उत्तरे द्यायची गरज नव्हती तरी ह्या प्रश्नाचे उत्तर कोणीतरी देईल अशी अपेक्षा होती. पण तो प्रश्न बहुदा फारच अवघड निघाला आणि कोणीच त्याचे उत्तर दिलेले आढळले नाही! म्हटले तर फक्त तात्यांनी याचे उत्तर त्यांच्या स्वभावाप्रमाणे दिले आहे. प्रा. बिरूटे यांनी दिलेल्या उत्तरात त्यांचे उत्तर असे नाही. श्रावण मोडक यांच्या "वेल" मधून बरेच काही वाचता येऊ शकते पण त्यांनी चेंडू दुसर्‍यांकडेच भिरकावून दिला आहे. पि. डां. यांनी प्रगल्भ/अप्रगल्भतेचा मुद्दा काढून सरळ प्रश्नाला सरळ बगल दिलेली आहे. बाकीच्यांनी उत्तरे न देता भट्टी लावणे, आणि विरजण लावणे अशी कामे करून टाकली आहेत! विंजीनेर यांनी " कारण मात्र असे असावे की बहुतांश समाज स्त्रीला अजून ही उपभोग्य वस्तू मानण्यापलिकडे गेला नाहीये हे आहे." असे म्हटले आहे, पण प्रश्नाचे उत्तर दिलेले नाही. खरे तर मुद्दा हा दिवाळी अंकाचा नव्हताच. तो स्त्री ही उपभोग्य वस्तू आहे का नाही, आणि स्त्रीला इतकी वर्षे उपभोग्य समजल्याबद्दल पुरूषांना आता शिक्षा म्हणून उपभोग्य वस्तू करावे का असा चर्चाविषय म्हणूनही तो माझ्या मनात नव्हता. (जरी आमच्या टॉम ब्रेडीचे फेटा घातलेले चित्र दिवाळी अंकावर चांगले दिसू शकेल असे वाटले तरी!) खरे तर स्त्रीचे लिबरेशन, स्वातंत्र्य जे काही म्हणाल ते याच्या कल्पना खूप बदलत गेल्या आहेत. माझ्या स्वतःच्या त्या बदलल्या आहेत. फक्त एक जाणीव होत असते, की एक व्यक्ती म्हणून पुरूषांना आजवर आयुष्यात ज्या पद्धतीची चढाओढ, ज्या पद्धतीची दगदग सहन करावी लागत आली आहे तशीच ती आता स्त्रीलाही करावी लागते आहे. अपेक्षा - स्वतःकडून आणि इतरांकडून बदललेल्या आहेत. ही सगळी बदलती परिस्थिती आज मिसळपाव वर येणार्‍या स्त्री-पुरूषांच्या नजरेस येतच असणार. त्यामुळे मुद्दा असा होता की आपण (म्हणजे तुम्ही/मी सगळेच) नव्या काळाचे काही भान ठेवून आहोत का नाही? मिसळपावच्या अंकावर नथ घातलेली कट्रिना कैफ किंवा नऊवारीतील शिल्पा शेट्टी मलाही पहायला गोड वाटेल. पण स्त्रीच्या अशा छायाचित्रांप्रमाणेच तरही बरेच काही पहाण्या-बोलण्यासारखे आहे याची जाणीव असणे महत्त्वाचे आहे. आपल्या खेरीज इतर कोणाच्या इच्छा/अपेक्षांचे भान आपल्याला वैयक्तिक दृष्ट्या किंवा एकत्र समूहाच्या दॄष्टीने आलेले असणेही महत्त्वाचे आहे. ते भान मिसळपाव वरच्या आपल्याला सर्वांना वैयक्तिक आयुष्यात आलेले नाही असे म्हणणार नाही, पण असले तरी ते इथे मान्य करण्यात मात्र कमी पडतो आहोत असे वाटते. काहीसे जैसे थे चालले आहे ते चालू दे अशी ही वृत्ती आहे. किंवा विशिष्ट समूहात असेच बोलायचे असते अशी पण काही भावना असावी की काय अशीही कधीकधी शंका येते. असो. आता दिवाळी अंकाच्या मुखपृष्ठाविषयी - मला कुठचेही रंगसंगती सुरेख असलेले, दर्जेदार चित्रे असलेले अंक आवडतात -स्त्रियांची चित्रेही असलेली आवडतात!