हल्लीच मधुर जाफरी यांच्या पुस्तकात एक वाक्य वाचून आश्चर्य वाटले. (एका हिंदी शिक्षकाबद्दल) "मला वाचनाचे प्रेम आहे हे जाणून, त्याने मला आमच्या अभ्यासक्रमाच्या अगदी बाहेरील हिंदी कादंबर्‍या आणि कविता वाचायचे सुचवले, ... जशी आमच्या स्वातंत्र्यलढ्याविषयीची हरिवंश राय बच्चनांची कविता, मधुशाला." (पुस्तक नाव : क्लाइंबिंग द मँगो ट्रीज़, २००५) "मधुशाला" ही हरिवंश राय बच्चनांची कविता मी पूर्ण कधीच वाचलेली नाही. पण काही थोडी कडवी मन्ना दे यांनी चाल लावून म्हटली आहेत ती ऐकलेली आहेत - तीही शब्दांच्या अर्थाकडे लक्ष न देता त्या मस्त ओघात गुंग होऊन डुबल्यासारखे, आणखी काही नाही. त्यामुळे, या कवितेचा विषय उमर खय्यामच्या रुबायांसारखा काहीसा असावा, साधारण सूफी प्रकारचेच तत्त्वज्ञान फारसी-उर्दूऐवजी हिंदुस्तानी-हिंदीत सांगितले आहे, अशी माझी धारणा होती. आताच या कवितेवर या ठिकाणी नजर भिरभिरवली (दुवा) : तर पहिली काही कडवी माझ्या आधीच्या कल्पनेला पोषक होती, उदाहरणार्थ, ... प्रियतम, तू मेरी हाला है, मैं तेरा प्यासा प्याला, अपने को मुझमें भरकर तू बनता है पीनेवाला, मैं तुझको छक छलका करता, मस्त मुझे पी तू होता, एक दूसरे की हम दोनों आज परस्पर मधुशाला।।३। ... पण येथे हे फार पुढचे कडवे घ्या : हिम श्रेणी अंगूर लता-सी फैली, हिम जल है हाला, चंचल नदियाँ साकी बनकर, भरकर लहरों का प्याला, कोमल कूर-करों में अपने छलकाती निशिदिन चलतीं, पीकर खेत खड़े लहराते, भारत पावन मधुशाला।।४४। आणि हे : धीर सुतों के हृदय रक्त की आज बना रक्तिम हाला, वीर सुतों के वर शीशों का हाथों में लेकर प्याला, अति उदार दानी साकी है आज बनी भारतमाता, स्वतंत्रता है तृषित कालिका बलिवेदी है मधुशाला।।४५। ... तर या कवितेच्या इतिहासाबद्दल कोणी मला सांगू शकेल काय? "स्वातंत्र्यलढ्याबद्दलची कविता" असे ढोबळ विवरण बरोबर आहे काय?