पाकिस्तान सौदी तुरकी संरक्षण करार आणि भारत

आज पाकिस्तान, तुर्की आणि सौदी यांच्यात संरक्षण करार झाला. झालेल्या नव्या संरक्षण करारामुळे आशिया आणि मध्यपूर्वेतील सामरिक समीकरणांमध्ये नवीन घडामोडी घडू शकतात. या कराराचा उद्देश संरक्षण सहकार्य, संयुक्त लष्करी सराव, गुप्तचर माहितीची देवाणघेवाण आणि संरक्षण तंत्रज्ञानातील सहकार्य वाढवणे हा आहे. तसेच, या तीनपैकी एका देशावर हल्ला झाला तर तो तिन्ही देशांवरील हल्ला मानला जाईल. भविष्यात या कराराचा विस्तार नक्कीच होऊ शकतो.

या करारामुळे भारतासमोर काही नवीन आव्हाने निर्माण होऊ शकतात.

तुर्कीकडून ड्रोन, आधुनिक संरक्षण तंत्रज्ञान आणि प्रशिक्षण मिळाल्यास पाकिस्तानची लष्करी क्षमता वाढेल. सौदी अरेबियाचे आर्थिक सहकार्यही त्याला बळ देऊ देईल.

काश्मीरसारख्या आंतरराष्ट्रीय मुद्द्यांवर पाकिस्तानला काही भागीदार देशांचा अधिक ठाम राजनैतिक पाठिंबा मिळेल. सध्या तुर्की तर उघडपणे पाठिंबा देतोच आहे. कदाचित सौदीही त्यात सहभागी होईल. अर्थात, सौदी सहजा-सहजी भारतविरोधी भूमिका घेणार नाही.

म्हणजेच, पाकिस्तान पूर्वीपेक्षा लष्करी आणि आर्थिकदृष्ट्या मजबूत तर होईलच, पण जागतिक राजकारणातही त्याला अधिक पाठिंबा मिळेल. सध्या सुरू असलेल्या इराणआणि अमेरिका युद्धामुळे पाकिस्तानचे वॉशिंग्टनसमोरील वजनही वाढलेले आहेच.

येत्या काळात या करारात नक्कीच काही देश सामील होतील. त्यात आघाडीचे नाव म्हणजे अझरबैजान. ऑपरेशन सिंदूरमध्ये या देशाने उघडपणे पाकिस्तानला पाठिंबा दिला होता. पाकिस्तान आणि अझरबैजान यांच्यात JF-17 विमानांच्या पुरवठ्याबाबत अगोदरच करार झालेला आहे.

दुसरा देश म्हणजे कतार. मध्यंतरी कतार आणि पाकिस्तानमध्येही संरक्षण कराराबाबत बोलणी सुरू असल्याच्या बातम्या आल्या होत्या. महत्त्वाचं म्हणजे, मध्यंतरी इस्रायलने कतारवर हल्ला केला होता आणि हे अमेरिकेच्या सहमतीशिवाय झालेलं नसावं. त्यामुळे कतारही मित्राच्या शोधात असणार.

आपला दुसरा शेजारी बांगलादेश सध्या तरी यात सामील होण्याची शक्यता वाटत नाही. कारण भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील व्यापार, पण एखादा कट्टर मुस्लिम पक्ष सत्तेत आला, तर मात्र ही शक्यता नाकारता येत नाही.

भारताचे उत्तर काय असू शकते?

सध्या तरी भारताने केवळ सावध प्रतिक्रिया दिलेली आहे. पण याला उत्तर म्हणून भारतालाही काही हालचाली कराव्या लागतील.

याला उत्तर म्हणून असाच करार भारत करेल का? सध्या तरी उत्तर 'नाही' असेच वाटते. इस्रायल भारताबरोबर संरक्षण करारासाठी कधीही तयार होईल, पण भारत विकत  भांडण घेणार नाही. मात्र येत्या काळात दोन्ही देश आपले संबंध आणखी वाढवतील, हे नक्की.

"शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र" या धोरणानुसार आर्मेनिया किंवा ग्रीस या देशांबरोबर भारताचे संबंध येत्या काळात आणखी चांगले होतील. सध्याही या देशांबरोबर आपले संरक्षण संबंध वाढत आहेत. आपण मोठ्या प्रमाणावर संरक्षण साहित्य आर्मेनियाला पाठवत आहोत.

उद्या समजा ऑपरेशन सिंदूरसारखी परिस्थिती पुन्हा आली, तर पाकिस्तान पूर्वीपेक्षा अधिक मजबूत असेल. आणि सौदी व तुर्की थेट युद्धात काही उतरणार नाहीत, या भ्रमात राहू नये.

या कराराचा उलट परिणामही होऊ शकतो. तो म्हणजे, सौदीसारख्या देशाला पाकिस्तानसाठी भारताच्या विरोधात जाणे एवढं सोपं नाही. सध्या भारत आणि सौदी यांच्यात सुमारे ४० अब्ज अमेरिकी डॉलर्सचा व्यापार आहे, तर पाकिस्तान आणि सौदी यांच्यात तो सुमारे ५ अब्ज अमेरिकी डॉलर्स आहे. त्यामुळे सौदी पाकिस्तानवर दबाव वाढवू शकतो.

मिपवार बरेच सरक्षण आणि जागतिक राजकारणा विषयी रस असणार आहेत. भारतावर ह्याचा कसा परिणाम होऊ शकतो किंवा आपण ह्या विरोधात काही करू शकतो का? आपल्या कडे काही पर्याय आहेत का? ह्याविषयी मिपाकरांची मत जाणून घायला नक्कीच आवडतील