आजकाल ऑनलाईन व्यवहार, डेबिट-क्रेडिट कार्ड वापराबद्दल बरीच जागरूकता आली असली तरी पण फोन वरून आर्थिक माहिती विचारून फसवणूक होण्याच्या बातम्या वाचनात येत असतातच. प्रत्यक्षात कधी अनुभव आला नाही आहे, किंवा प्राथमिक फेरीतच माझा संयम संपत असल्याने कधी खोलात जाता आलं नाही. आज हापिसातल्या सहकाऱ्याला असा कॉल आला होता ज्यामधून (माझ्यासाठी तरी) थोडी रंजक(!) माहिती मिळाली. (संभाषण हिंदी मध्ये चालू होत, सोयीसाठी मराठी.) मित्राला एका सामान्य मोबाईल नंबर वरून कॉल आला. फोन: नमस्कार सर, तुमचं डेबिट कार्ड लॉक झालं आहे, तरी मला तुमचा कार्ड नंबर सांगू शकाल का, म्हणजे मग आम्ही पडताळून पाहतो(ह्याच्या आधी जुजबी बोलणं झालं असेल कदाचित) मित्र: तुम्ही कुठल्या बॅंकेतून बोलताय? फोन: आम्ही SBI च्या शाखेतून बोलतोय. मित्र: माझं तर सिटीबँकेच कार्ड आहे. फोन: सर, आम्ही डेबिट कार्ड हेल्पलाईन मधून बोलतोय. तुम्ही जर माहिती सांगितली नाही तर कार्ड लॉक होऊन जाईल. काय करू? मित्र: होऊ दे कार्ड लॉक. फोन: ठीक आहे सर, मी तसं इथे मार्क करतो आपल्या कार्ड साठी. पण एकदा आपलं कार्ड बाहेर काढता का, आणि मला त्यावरील १६ आकडी नंबर सांगा. मित्र: भैया, मी तुम्हाला कुठलीही माहिती सांगणार नाही, तुम्ही मला फ्रॉड वाटताय. फोन: नाही सर, आम्ही फ्रॉड कसे असेन; आम्ही तर बॅंकेच्या शाखेतून बोलत आहे. इथून पुढे साधारण ५ मिनिटे तू-तू मै-मै चालू होती की फ्रॉड आहे की नाही ह्यावर. फोन करण्याराने सांगितले की मी बिहार मधून बोलतोय. (मित्र पुण्याच्या हापिसात बसला आहे) अजूनपर्यंत मान्य नव्हतं केलं की हा फ्रॉड कॉल आहे. आणि त्याने फोन बंद केला(किंवा झाला असेल) मित्राने त्या नंबर ला परत कॉल केला आणि त्या व्यक्तीने एका रिंग मध्ये उचलला. मित्र: हॅलो फोन: (बिनधास्तपणे) हां बोला सर, कशी काय आठवण काढली. मित्र: (अतिशय शांतपणे) अरे यार, बंद करा असली काम. आम्ही एक थोडं फार शिकलोय त्यामुळे समजू शकलो. आणि थोडं फार नुकसान सहन पण करू शकू. पण एखादा गरीब असेल तर त्याला तर कंगाल कराल तुम्ही. फोन: सर, आम्ही १०,००० च्या वरती बेलेंस असेल अशाच लोकांना गंडवतो!!! आणि आम्ही स्वतःच गरीब आहे सर. गरिबाला नाही लुटत आम्ही. मित्र: सही आहे दोस्त! पण का करता असं! पोलिसात तक्रार करतो तुमची. फोन: करा सर, आम्ही अशा ठिकाणी आहे की पोलीस पण नाही पोचू शकणार. मित्र: हां यार, तू पाकिस्तान मधून बोलत असणार मग भारतातील पोलीस काय करणार! फोन: नाही सर, मी पण भारतातच आहे. पण एक गोष्ट सांगू; हे काम करणारे जेवढे लोक आहेत ना, सगळेजण पोलिसांना पैसे खिलवतात. त्यामुळे पोलीस पण सामील आहेत! मित्र: भारी आहे राव, पण ही माहिती घेऊन काय करणार तुम्ही. फोन: सर, एक कार्ड नंबर सांगून बघा; मोजून ५ मिनिटात तुमचं अकाउंट साफ होऊन जाईल. मित्र: कस काय? खरेदी करता का सगळी? फोन: दोन्ही. आम्ही डुप्लिकेट कार्ड बनवतो आणि मग ATM मधून रोख रक्कम पण काढतो. मित्र: भारी आहे, तुमच्याकडे एखादी व्हॅकन्सी आहे का? फोन: या ना सर. कधी पण. मित्र: अरे पण तू तुझा खरा पत्ता सांगणार नाहीस; किंवा एखादा आडवळणी ठिकाणी बोलावशील. कधी पुण्यात आलास तर सांग. फोन: हां सर त्या अमुक अमुक> कंपनीत आलो होतो आम्ही एकदा. पण आजकाल धंदा कमी झालाय सर. दिवसाला एखादाच बकरा मिळतो. आधी सर्रास मिळायचे. मित्र: बराय, चालू दे तुझं! फोन: धन्यवाद सर! भेटू कधी तरी. मी: अवाक!!! मित्राच्या बायकोचा मोबाईल नंबर फक्त एक अंकाच्या फरकाने होता आणि तिला पण कॉल आला होता त्याच व्यक्ती कडून. त्यामुळे क्रमाने सगळे नंबर फिरवत होते असे वाटते. तो नंबर बऱ्याच लोकांनी रिपोर्ट केलाय असं दिसत होत, म्हणजे एकच सिम कार्ड बरेच दिवस वापरतोय तो! मला आश्च्यर्य या गोष्टीच वाटलं की तो माणूस बिनधास्तपणे सांगत होता की तो लोकांना लुटतोय, त्याला पोलिसांचं भय नव्हतं. त्यांच्याकडे आपली माहिती गेली कशी हा मोठ्ठा प्रश्न आहे. त्याच्या बोलण्यावर विश्वास ठेवला तर त्यांना आपल्या खात्यातील शिल्लक रक्कम पण कळते आणि बिनधास्तपणे भेटण्याचं निमंत्रण देत होता. बरंचसं कल्पनेच्या बाहेरच आहे.