आपल्याला तर बुवा नाही पटत....तुम्हाला काय वाटतं?

एक मराठि आई आपल्या मुलांशी बोलत आहे . हा मुद्दा लक्षात घ्या. शिकण्याचे माध्यम आणि मातृभाषा ह्यात फरक आहे. मातृभाषेत संवाद साधता येउ नये हे दुर्दैव.

मराठी आई म्हणजे काय? मराठी कुटुंबात जन्म घेतलेली असे ना. मग, समजा की चोराच्या कुटुंबात एखाद्याने जन्म घेतला म्हणजे चोरीच केली पाहिजे असे आहे का? किंवा डॉक्टरच्या कुटुंबात सर्वांनी डॉक्टर व्हायला हवे का? तेव्हा एखाद्या कुटुंबात जन्म घेतला म्हणजे माणसाने तसेच वागायला पाहिजे असे नाही. आपल्या भाषेबद्दल या आईलाच प्रेम नसू शकेल कारण तिचेच शिक्षण इंग्रजीत झालेले असू शकेल. (पुन्हा, ही तिची बाजू घेण्याचा प्रयत्न नाही. ही सत्य परिस्थिती आहे आणि या सत्यपरिस्थितीचे बीज चांगले ३०-४० वर्षांपूर्वीच रोवले गेले आहे. तसेही भाषेच्या प्रेमाबद्दल काय बोलावे हो! काही भाषाप्रेमी शुद्धलेखनाबद्दलही जागरूक असतात, भाषेच्या बाजाबद्दल, लयीबद्दलही जागरूक असतात. मराठी शाळेत जाऊन तुम्ही "एक मराठि आई आपल्या मुलांशी बोलत आहे . हा मुद्दा लक्षात घ्या. शिकण्याचे माध्यम आणि मातृभाषा ह्यात फरक आहे. मातृभाषेत संवाद साधता येउ नये हे दुर्दैव." अशी मराठी कशी लिहिता असे विचारणारे महाभागही मिळतील की तुम्हाला. [बघा! हे माझं चुकीचं मराठी - मिळतील नाही - भेटतील] ) खाली घाटपांड्यांनी म्हटले आहेच जी भाषा तुम्हाला रोजी रोटी देते ती आपोआप शिकली जाते; बोलली जाते हे सत्य सर्वांनी स्वीकारले तर मराठी भाषेवर नेमके आक्रमण कोण करते आहे ते कळून येईल.

कसं असतय प्रियालीताई.. भाषा हे एक प्रमुख साधन असते आपली माणसं ओळखण्यासाठी. इंग्रजी शिकण्याबाबद वाद नाही, पण आपल्याच लोकांत जर आपलीच भाषा येत नसेल तर... धोब्याच्या कुत्र्यासारखी हालत होते. काही प्रमाणात तुम्ही म्हणताय तशी हालत असु शकेल, पण ज्यांना स्वतःलाच धेडगुजरे व्हायचे आहे त्यांच्या बाबतीत काय बोलणार? आणि ज्यांची मातॄभाषा (आईची भाषा) च इंग्रजी आहे ती मुले मराठी कशी असतील? इंग्रजी शिकण्याचे खुप मार्ग आहेत... पण मराठी शिकण्यासाठी आईसारखे दुसरे माध्यम नाही... आणि तुम्ही जर त्याचे समर्थन करत असाल तर, त्याहुन दुसरे दुर्भाग्य नाही!!!

>>परंतु, एक लक्षात घ्या तुमचे जे मत आहे ते इतरांचे मत असावे असे काही नाही परंतु हे माझेच मत आहे आणि हे मी त्या वाक्याच्या सुरवातीलाच म्हटले आहे. माझे मत इतरांचेही मत असावे असे मी कुठेच म्हटले नाही. आणि तसे सांगण्याचा हेतूही नाही. ईश्वरी

मला वाटतं माझ्या प्रतिसादातील आशय अनेकांना समजला आहे. ज्यांना तो समजला नाही त्यांना उदाहरणादाखल आलेल्या वरील माणसांचे असे का झाले असावे यांत रूची नसून "मी माझ्या मुलांशी कसा वागतो" हे सांगण्यात रूची आहे किंवा वस्तुस्थिती बघायचीच नाही आहे. हा प्रतिसाद माझ्या आधीच्या वरील प्रतिसादास पण असू शकतो म्हणून थोडक्यात त्या बद्दल आणि इतर त्याच पद्धतीच्या वरील प्रतिसादांबद्दलः "मी माझ्या मुलांशी कसा वागतो" इतके सांगणे असा कोता अर्थ नाही तर जो एक न्यूनगंड इंग्रजीच्या बाबतीत ठेवून स्वतःची भाषेकडे दुर्लक्ष करण्यापर्यंत जातो त्याची काही गरज नसते हे अनुभव म्हणून सांगण्याचा प्रयत्न होता. त्यात जसा माझा अनुभव होता/आहे तसाच इतरांबद्दल सांगितलेला पण आहेच (मराठी-गुजराथी आणि मराठी-इंग्रजी जोडप्यांची मुले). वर चित्राने म्हणल्याप्रमाणे असे देखील अनेक पाहीले आहेत ज्यांच्याबाबतीत त्यांना इंग्रजी चांगले येते अशातला भाग नसतो. तसे मी कॉलेजात गेल्यावर पाहीले आहेत ज्यांचे नाधड इंग्रजी (माध्यमात शिकून) उत्तम होते ना धड मराठी... हे अर्थातच अपवाद सोडल्यास विशेष करून मराठी कुटूंबांत, अमराठी नाही. आता कोणी म्हणेल की मराठी माध्यमात जाऊन मराठी चांगले येते असे कुठे आहे. पण प्रश्न इंग्रजीवर चुकीचा भर देऊन काही विशेष चांगले होते असे नाही इतकेच निरीक्षणांवरून वाटते. आता मी अगदी आत्ता आत्ता अनुभवलेले दुसरे एक उदाहरण... एका सार्वजनीक ठिकाणी अमेरिकेत एक साठीच्या घरातील साडीतील, दागीने, कुंकू इत्यादीने सजलेली बाई भेटली. तिला तीच्याकडे असलेला मोबाईल काही कारणाने वापरता येत नव्हता आणि कॉलिंग कार्ड कसे वापरायचे ते समजत नव्हते. तिने मला आधी इंग्रजीत विचारले की कार्ड कसे वापरायचे म्हणून (इंग्रजी येथे योग्यच होती), कारण त्यांना त्यांच्या मुलाशी संपर्क करून त्या कुठे आहेत हे सांगायचे होते. मी माझा मोबाईल त्यांना दिला आणि म्हणालो की करा याच्यावरून. त्या संभाषणात त्यांना मी मुंबईचा वाटलो आणि त्यांनी विचारले की तू मराठी आहेस का? म्हणले हो. मग प्रेमाने अस्खलीत मराठी बोलू लागल्या. पण नंतर मुलाला फोन लावून दिल्यावर त्याच्याशी मात्र १००% इंग्रजीतच! "धिस जेंटलमन वॉज काईंड इनफ..." अर्थात येथे त्यांचा न्यूनगंड तेंव्हा नव्हता. पण कुठेतरी इतके नक्की वाटले, की भारतात जेथे कुठे त्या राहील्या तेथे मुलाला वाढवताना इंग्रजीवर भर दिला आणि आता मुलगा, असे दिसतंय की मराठी बोलणे टाळतच असावा...आता परत हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. त्यामुळे मी त्यावर तेंव्हा निरीक्षण करून सोडून दिले पण माझा मला प्रश्न नक्की पडला की असा स्वभाव तयार करण्याची काही गरज आहे का? रोजी रोटीचाच प्रश्न असता तर विचार करा की मध्यप्रदेशात, गुजराथेत बडोदा प्रांतात आणि इतरत्र त्या त्यावेळेस रोजीरोटीकरताच गेलेल्या आपल्यामाणसांना परभाषिक प्रातांत त्यांची भाषा आत्मसात करत असताना देखील स्वत:च्या भाषेबद्दल प्रेम आणि आस्था कशी राहीली. आज येथे माझ्या अवतीभवती अनेक आहेत जे असे भारतातील विविध प्रांतात पिढ्यान पिढ्या स्थायीक झालेल्या मराठ कुटूंबातील आहेत - त्यांना तेथील राज्यभाषा, मराठी आणि नंतर अर्थातच इंग्रजी अस्खलीत येते, कशाबद्दलच आकस नाही, किंबहूना प्रेमच आहे. गुजराथी समाजात केवळ बनीयाच नाही तर अगदी चांगले मोठे डॉक्टर्स आणि इतर प्रथितयश व्यावसायीक पाहीले आहेत - त्यांच्याकडे इंग्रजी अर्थातच चांगले येते पण तितकेच चांगले, जेंव्हा घरात इंग्रजीची अतिरीक्त गरज नसते, तेंव्हा गुजराथी पण वापरात असते. मूळ मुद्दा असा राहतो की आपण जी कुठली भाषा शिकतो त्यातील वाड्मय शिकतो का? काही नवीन विचार समजून घेतो का? नाहीतर कशाचाच काही उपयोग नाही... इंग्रजीचा अथवा मराठीचापण...आज बर्‍याचदा "फाडफाड इंग्रजी फाडणारे" जे वरील (चर्चेच्या सुरवातीच्या) तीन उदाहरणात सांगीतलेत त्यांना म्हणूनच आपल्याला या शिवाय पर्याय नाही अशा भितीने पछाडलेले असते असे वाटते. मराठीत आपण बोलायचे अथवा मुलांना शिकवायचे, याचा अर्थ आपण "गर्वसे कहो हम मराठी है" ("उप्स" हे हिंदीत लिहीले :) ) असे म्हणावे असा नाही. म्हणून या चर्चेच्या सुरवातीस जी काही उदाहरणे दिली गेली त्यात "त्या माणसांचे असे का झाले असावे" याचे कारण शोधताना "बॉटमलाईन" उत्तर केवळ "न्यूनगंड" असेच द्यावे लागते आणि नकळत न्यूनगंडाने जेंव्हा असा समाज पछाडला जाणे हे काही चांगले लक्षण वाटत नाही.

>>जर आई आणि मुले इंग्रजीतून लीलया संवाद साधू शकत असतील तर इंग्रजीतून बोलतील. आपल्या उदाहरणातील आईला आपल्या मुलांबद्दल कदाचित तसा विश्वास असावा. इथे तुम्ही या माणसांचे असे का झाले हे सांगत आहात . पण ही १०० % वस्तुस्थिती नाहीये. ह्यात मराठी बोलताना वाटणारा कमीपणा , भर लोकात इंग्रजी बोलल्याने मिळणारी (खोटी ) प्रतिष्ठा , मला छान इंग्रजी येते/ आम्ही छान इंग्रजी बोलू शकतो हे दाखवण्याचा अट्टाहास वगैरे कारणे पण असू शकतात. आणि ती बहुतांश असतात. मुले काय त्यांना मराठी तुन संवाद साधण्याची लहानपणीच सवय लावली तर ती पण नक्कीच मराठी छान बोलतील. कोणत्या भाषेतून बोलायचे हा ज्याचा त्याचा खाजगी प्रश्न असला तरी वरील कारणांसाठी मातृभाषा सोडून इंग्रजी चा आधार घ्यावा हे काही पटत नाही. हा जर मुलांना इंग्रजी संवादकौशल्य शिकवायचे आहे , इंग्रजी बोलण्याचा सराव करायचा आहे तर ती माऊली जे काही करत आहे ते योग्य असावे . तुम्ही पूर्णपणे सत्यपरिस्थिती मांडली नाहीत असे वाटल्याने तुमचा प्रतिसाद आवडला नाही असे लिहीले होते.