मोदींची पंतप्रधानपदाची दावेदारी

पण प्रत्यक्ष प्रचारात भाग घेतला तर बरे आहे. उगाच नाहीतर मग आडून आडुन प्रचार करणारे 'संघवाले' असल्याचा शिक्का बसायचा त्यांच्यावर. ;) बाकी गेला महिनाभर गुजरातेतच असल्याने, लेखनातील आणि काही प्रतिक्रियांमधील फोलपण प्रत्यक्ष अनुभवत आहेच.

माहिती दिल्याबद्दल धन्यवाद. सविस्तर पाहून लिहीत नाही आहे, कारण तूर्तास तेव्हढा वेळ मला नाही. (क्लिंटन, विकास, नगरीनिरंजन ह्यांजकडून इथे सविस्तर प्रतिवाद अपेक्षित आहेत). पण अगदी वरवर चाळल्यावर पान ३ वरील आकृति ३ नजरेस पडली. ह्यात १९९९-२००० व २००७- ८ सालांच्या अनेक राज्यांच्या HDI चा तक्ता दिलेला आहे. २००७-८ साली ह्या इंडेक्सनुसार गुजरात म्हणे महाराष्ट्राच्याही मागे होता, इतकेच नव्हे, ईशाज्ञ भारत (आसाम सोडून) गुजरातच्या पुढे होता. हे HDI मेट्रिक जरूर तपासून पहाण्यासारखे आहे.

माझ्या आधीच्या प्रतिसादासंदर्भात - तेथे सुरवातीस म्हणल्याप्रमाणे, मोदींच्या संदर्भात तो प्रतिसाद नव्हता तर "हंगर डेव्हलपमेंट इंडेक्स" मधील फोलपणा दाखवण्यात होता. त्यात देखील तुम्ही दाखवलात म्हणजे तुम्ही दिशाभूल केली असे म्हणायचे नव्हते. पण आपण नक्की कशाच्या जीवावर बोलत असतो या संदर्भात नक्की होते. असो.

ह्या इंडेक्स मधे विकासाच्या सगळ्या गोष्टी अंतर्भुत होतात. गुजरात १९९९-२००० साली १० क्रमांकावर होता भारतात...पण गुजरातच्या विकासाचा डंका किती वाजतोय ते पहा.

आता परत एक डिसक्लेमरः मी जे काही लिहीणार आहे त्याचा अर्थ मी मोदींच्या डिफेन्स मधे म्हणून लिहीत आहे असे घेऊ नये. तसा माझा उद्देश नाही. कारण परत तो वेगळा मुद्दा आहे. निवडणूका असल्या इंदेक्समुळे जिंकल्या अथवा हरल्या गेल्या असत्या तर काँग्रेसचे नाव आत्तापर्यंत इतिहासाच्या पुस्तकातच पहायला मिळाले असते. असो. त्यामुळे माझा मुद्दा केवळ विश्लेषण आणि त्याच्या मागे काय असू शकते इतक्याशीच मर्यादीत आहे. ह्युमन डेव्हलपमेंट इंडेक्स हा माणसाचे (समाजाचे) आयुष्य, उत्पन्न, आणि शिक्षण यांच्या वर आधारीत स्टॅटेस्टिक्स मधे काही विषेष समिकरणे करून काढला जातो. अर्थात यातील एकाचेही प्रमाण बदलले तर इंडेक्स बदलू शकतो. जे महाराष्ट्राच्या बाबतीतही घडलेले असू शकते आणि गुजरातच्या बाबतीतही. त्याचे प्रामुख्याने एक कारण म्हणजे भटक्या आणि विमुक्त जाती (एस टी) चे प्रमाणे किती ह्यावर देखील हे अवलंबून आहे. एक नॉर्थइस्टचा अपवाद सोडल्यास जी राज्ये ह्युमन डेव्हलपमेंट इंडेक्स मधे वर आहेत त्यांच्यात एसटींचे प्रमाण नगण्य अथवा नाहीच आहे. त्या उलट जी मोठी राज्ये आहेत तेथे हे प्रमाण जास्त आहे. इशान्येकडे राज्यांमधे एस टी च जास्त प्रमाणात आहेत. त्यांचे आयुष्य-शिक्षण-उत्पन्न कसे धरले जाते हे माहीत नाही. थोडक्यात तिथपर्यंत विकासाची फळे पोचली आहेत का, तर नक्कीच नाही. पण त्याला वेळ लागू शकतो हे नक्की. विशेष करून हे एस टी हे खर्‍या अर्थाने ट्रायबल रिजन मधे आहेत हे लक्षात घेता. असे दिसते आहे, की हे रिपोर्ट तयार करताना एस सी, एस टी आणि मुसलमान लोकसंख्येचा विकास कसा झाला आहे ह्यावर बराच भर दिला जातो. (किमाना आत्ता वाचल्याप्रमाणे गुजरातच्या बाबतीत तरी असे दिसले). त्यातच म्हणल्याप्रमाणे: Across religious groups, the performance of the Muslim population, which accounts for only 8 per cent of the state’s total population, is quite close to the state and national outcomes for Muslims in terms of health indicators. A similar trend has been observed for the literacy rate where Muslims have a slightly lower literacy rate than the state literacy rate, but higher than the all India literacy rate for Muslims. However, Muslims fare far better than other communities in the state as well as Muslims across India, in terms of accessing improved sources of drinking water and toilet facilities. It is worth mentioning that Muslims are faring better than SCs and STs in the state in all the above human development outcomes. To sum up, it appears that the high growth rate achieved by the state over the years has not percolated to the marginalized sections of society, particularly STs and SCs, to help improve their human development outcomes. तुम्ही इतरत्र म्हणले आहे की, "आर्थिक वाढीमुळे विकास होणे गरजेचे नसते...अर्थव्यवस्थेतला पैसा झिरपत झिरपत खालच्या स्तरातील लोकांकडे जाईल ही थिअरी फ़ोल ठरली..." ते या शहरीकरण आणि शहरीकरणाकडे झुकलेले ग्रामिण भाग सोडल्यास इतर ठिकाणा/समाजाच्या बाबतीत तुर्तास म्हणू शकता. पण ते पटणारे नाही कारण असा विकास एका रात्रीत होत नसतो. आणि तो केवळ आर्थिक वाढ झाली तरच होऊ शकतो. या संद्रर्भात १९९० च्या दशकात आर्थिक वाढीबरोबर झालेला नंतरच्या आर्थिक विकास आणि त्या आधी समाजवादी पद्धतीने चाललेल्या अर्थकारणातील आर्थिक विकास यांची तुलना केल्यास याचे उत्तर मिळू शकेल. म्हणूनच कदाचीत गुजरातच्या सुरवातीस या अहवालात म्हणले आहे की: In recent years the average annual growth rate of the NSDP and the per capita NSDP has been faster than the national average (Table 1). ...Further, agriculture was almost stagnant in the 1980s and demonstrated a negative growth in the 1990s. This has been a major barrier to Gujarat’s development (Gujarat Human Development Report 2004). However, during the period 2000–1 to 2007–8, agriculture and its allied sectors have grown at more than 10 per cent per annum who precedented in India, and as in Andhra Pradesh, been an important factor driving the overall GDP growth. असो.

जय हो शैलेन्द्र सिंह,कुपोषणावर उपाय तर सांगा आता. का फक्त प्रचार करताय