इसवी सन ३०१०

भाषा सतत बदलत असते असे म्हणतात. ज्ञानेश्वरांची भाषा ते तुकारामाची, रामदासांची भाषा ते आगरकर, सावरकर, पुल ते आज आपण तुम्ही आम्ही बोलतो ती भाषा.. सतत बदल झाला आहे, होईल. नव नवे शब्द दुसर्‍या भाषेतले येतात, येतील, नवे शब्द तयार होतात, होतील. वीस वर्षांनी वळुन पाहिले की भाषा खुप बदललेली दिसते. मी इथे फक्त प्रमाणभाषा (जिच्यात साधारणपणे लेखन केले गेले आहे तिच्याबद्दल बोलत आहे) डोळ्यासमोर ठेवुन बोलत आहे. तर मंडळी कल्पना करा की इसवी सन ३०१० चालु आहे. होय आजपासुन १००० वर्षांच्या भविष्य काळात आपल्याला जायचे आहे... चला ! मराठी भाषा म्हणून विचार करता काय शक्यता असतील? १) १००० वर्षांत मानवाने केलेल्या काही चुका, युद्धं इत्यादी मुळे मानववंश नामशेष झाला. मानव नाही. भाषा असण्याची शक्यताच नाही. पण आपल्याला सध्या हा पर्याय विचारात घ्यायचा नाही म्हणुन बाद. २) अनेक विचारवंतांच्या म्हणण्यानुसार जुन्या गोष्टी या अडगळी सारख्या असल्याने सर्व जुने संदर्भ संपुष्टात आणले जाऊन मानवाची एक नवी सुरवात केली असुन एकच भाषा, एक शासन अशी प्रणाली सर्वत्र लागु केल्याने आणि ती भाषा मराठी नसल्याने मराठी भाषा असा काही प्रकारच अस्तित्वात नाही. पण आपल्याला हा सुद्धा पर्याय विचारात घ्यायचा नाही. ३) मराठी भारताची राष्ट्रभाषा झाली आहे. २२ व्याशतकात एक समग्र क्रांती होऊन मराठीचे संस्कृतप्रमाणे घट्ट रुप तयार केले आणि ती भाषा आज भारत भर वापरात आहे. हा पर्याय असु शकतो ४) मराठी राज्य भाषा म्हणुन आहे पण राष्ट्रभाषा नाही. महाराष्ट्र (किंवा जे नाव तेव्हा असेल ते) राज्यात हीच भाषा सर्वत्र वापरली जाते पण स्वरुप मात्र घट्ट आहे त्यात १००० वर्षांत फारसा बदल झाला नाही. हा पर्याय विचारात घेता येईल ५) चौथ्या पर्यायाप्रमाणेच मात्र मराठीत बदल प्रचंड झाला आहे. जसा १३ व्याशतकातली ज्ञानेश्वरीची भाषा आणि २१व्या शतकातली भाषा यात बदल आहे तसाच. हा पर्याय विचारात घेता येईल ६) मराठी राज्यभाषा नाही. मराठी बोलणारे अगदी तुरळक आहेत. या पर्यायात बदल झालेली अगर न झालेली असे दोन उपपर्याय असु शकतात. हा पर्याय विचारात घेता येईल ७) मराठी मृत भाषा असुन केवळ शैक्षणिक अभ्यासक्रमातुन शिकवली जात आहे. हा पर्याय विचारात घेता येईल ८) मराठी मृत असुन अभ्यासक्रमात सुद्धा नाही पण काही हौशी लोक शिकत असतील. सर्वसामान्य लोकांना अशी काही भाषा होती येवढेच माहित असेल. हा पर्याय सुद्धा विचारात घेता येईल अशाच प्रकारचे अनेक पर्याय विचारात घेता येतील आपल्याला काथ्या या विषयावर कुटायचा आहे की. अशा प्रकारे अनेक पर्याय मराठीबाबत संभवत असतांना इसवी सनाच्या ३०१० साली म्हणजेच आजपासुन १००० वर्षांनी आजच्या काळातील म्हणजेच सोईसाठी इसवी सन १९०० ते २०१० या काळातील कोणत्या पाच साहित्य कलाकृती तेव्हा नाव राखुन असतील? जरी वाचनात नसतील (असे समजुन की भाषा मृत आहे) तरी नावाने माहित असतील ? किंवा वाचनात असतील आणि त्यावर चर्चा होत असेल? साहित्यिकाचे नाव, कलाकृती आणि का टिकुन राहतील याची कारणमीमांसा अपेक्षित आहे.