तांत्रिक शिक्षण ज्यांनी घेतले नसेल त्यांना हे शब्द कदाचित कळणार नाहीत म्हणून सोप्या उदाहरणातून ते मांडत आहे. एसी विजेचा दाब (व्होल्टेज) व प्रवाह (करंट) सतत बदलत असतात. हा दाब शून्यापासून वाढत वाढत सर्वोच्च पातळी गाठल्यानंतर तो कमी कमी होत पुन्हा शून्यावर येतो, त्यानंतर उलट दिशेने वाढत वाढत सर्वोच्च पातळी गाठतो आणि पुन्हा कमी कमी होत पुन्हा शून्यावर येऊन दिशा बदलतो आणि विरुध्द दिशेने वाढत वाढत वाहतो. अशा एका आवर्तनाला 'सायकल' म्हणतात आणि एका सेकंदात अशी पन्नास आवर्तने होतात. असे मी लिहिलेले आहे. याचा अर्थ या क्षणी जेवढा दाब असेल तेवढा तो एक पन्नासांश सेकंदाने असतो आणि या क्षणी जेवढा प्रवाह वहात असतो तेवढा तो एक पन्नासांश सेकंदाने वाहतो . मधल्या काळात तो कमी किंवा जास्त आणि उलट किंवा सुलट दिशेने असतो. दाब आणि प्रवाह जर एकाच क्षणी कमी किंवा जास्त झाले तर ते एका फेजमध्ये असतात. निव्वळ रेझिस्टिव्ह लोडमध्ये असे घडते. पण निव्वळ इंडक्टिव्ह आणि निव्वळ कपॅसिटिव्ह लोडमध्ये ज्या क्षणी दाब परमावधीवर असतो तेंव्हा प्रवाह शून्यावर असतो आणि ज्या क्षणी दाब शून्यावर येतो तेंव्हा प्रवाहाची परमावधी असते. असा फरक असल्यास ते वेगवेगळ्या फेजमध्ये आहेत असे म्हणतात. बहुतेक वेळा संमिश्र लोड असतो त्यामुळे एक शून्यावर असतांना दुसरा मध्ये कोठे तरी असतो. या फरकाचे गणित मांडून फेजमधला फरक अंशांत काढला जातो. सूत्रांमध्ये ग्रीक भाषेतले फाय हे अ क्षर त्यासाठी वापरले जाते. कॉस फाय ही त्रिकोणमितीमधली संकल्पना आहे. ती विजेचा दाब आणि प्रवाह यावरून ऊर्जेची खपत काढण्यासाठी वापरण्यात येणा-या सूत्रात उपयोगाला येते. या लेखात सूत्रे आणायची नाहीत असे मी ठरवलेले आहे. खोलात न जाता असे सांगता येईल की रेझिस्टिव्ह लोडमध्ये प्रावाह आणि दाब एकाच वेळी कमी जास्त होत असल्यामुळे त्यांचा गुणाकार जास्त येतो आणि संमिश्र लोडमध्ये एक कमी तर दुसरा जास्त आणि एक एका दिशेने तर दुसरा विरुध्द दिशेने असे होत राहिल्यामुळे त्यांचा एकूण गुणाकार कमी भरतो. यामुळे विजेच्या दाबाचा संपूर्ण उपयोग तिच्यापासून काम करवून घेण्यात होत नाही आणि यासाठी कपॅसिटर व कन्व्हर्टरची गरज पडते. आनंद घारे मी या जागी चार ओळी खरडल्या आहेत, जमल्यास वाचून पहाव्यात. http://360.yahoo.com/abghare http://anandghan.blogspot.com/