मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग ११) - ह्याच भागातून आधीच्या भागाचे दुवे मिळतील. ------------------------------------------------------- रसिकांच्या अस्वादासाठी सादर आहे मधुशालेचा पुढचा भाग. मधुशाला वही वारूणी जो थी सागर मथकर निकली अब हाला, रंभा की संतान जगत में कहलाती 'साकीबाला', देव अदेव जिसे ले आए, संत महंत मिटा देंगे! किसमें कितना दम खम, इसको खूब समझती मधुशाला।।५६। कभी न सुन पड़ता, 'इसने, हा, छू दी मेरी हाला', कभी न कोई कहता, 'उसने जूठा कर डाला प्याला', सभी जाति के लोग यहाँ पर साथ बैठकर पीते हैं, सौ सुधारकों का करती है काम अकेले मधुशाला।।५७। श्रम, संकट, संताप, सभी तुम भूला करते पी हाला, सबक बड़ा तुम सीख चुके यदि सीखा रहना मतवाला, व्यर्थ बने जाते हो हिरजन, तुम तो मधुजन ही अच्छे, ठुकराते हिर मंिदरवाले, पलक बिछाती मधुशाला।।५८। एक तरह से सबका स्वागत करती है साकीबाला, अज्ञ विज्ञ में है क्या अंतर हो जाने पर मतवाला, रंक राव में भेद हुआ है कभी नहीं मदिरालय में, साम्यवाद की प्रथम प्रचारक है यह मेरी मधुशाला।।५९। बार बार मैंने आगे बढ़ आज नहीं माँगी हाला, समझ न लेना इससे मुझको साधारण पीने वाला, हो तो लेने दो ऐ साकी दूर प्रथम संकोचों को, मेरे ही स्वर से फिर सारी गूँज उठेगी मधुशाला।।६०। --------------------------------- भावानुवाद सागरमंथन करुन निघाली वारुणी बनली मग हाला रंभेची पुत्रीच म्हणवते ह्या जगती साकीबाला सुरासुरांनी जिला आणली, नष्ट काय तिज संत करी! कोण किती आहे बलशाली खरिच जाणते मधुशाला ||५६|| कधी न ऐकू येते ह्याने स्पर्शियली माझी हाला कधी न म्हणतो कोणी ह्याने उष्टियला माझा प्याला बसुनि बरोबर सर्व जातिचे प्राशन करती लोक सुरा, सुधारकांचे शंभर,सगळ्या काम करितसे मधुशाला ||५७|| श्रम, संकट,संताप विसरतो पिऊन जाता मद्याला हेच असे तात्पर्य जरी, तू धुंद रहाण्याला शिकला उगाच का तू बनशी हरिजन, मधुजन तू आहेस बरा, धिक्कारति हरि मंदिरवाले, स्वागत करते मधुशाला ||५८|| एकप्रकारे स्वागत करते सगळ्यांचे साकीबाला ज्ञानी वा अज्ञानी, नसतो फरक कवळता धुंदीला रंक राव हा भेद कधीही करत नसे मदिरालयही समानतेची प्रथम प्रचारक आहे माझी मधुशाला ||५९|| पुन्हा पुन्हा जरी पुढती येऊन आज न मागितली हाला मुळीच समजू नकोस तू पण साधारण पिणार्‍याला जरा उठू दे संकोचांचा पडदा मग तू बघ साकी स्वरात माझ्या पहाच सगळी दुमदुमेल मग मधुशाला ||६०|| मधुशालेच्या मागल्या भागात आणि ह्या भागात अनेक कारणांनी प्रचंड अंतर पडल्याबद्दल क्षमस्व. चतुरंग