"वाद" गेले बरेच दिवस सातत्याने मिपावर ,मुंबई वरिल अतिरेक्यांच्या हल्यामुळे त्याविषयी इथल्या सदस्यांनी वेगवेगळ्या धाग्यांमधून आपली मते हिरिहिरिने मांडलि. अतिरेक्यांच्या पोषणकर्त्या पाकिस्तान वर भारताने थेट हल्ला करावा पासून ते गांधीवादाने अतिरेक्यांना कसे पराभूत करता येइल वगैरे अनेक विचार समोर आले. वाचताना ब-याच वेळा गांधी"वाद" हा शब्द नजरेत आला. त्यातून एक विचार समोर आला म्हणजे कि हे व्यक्ति जन्मित "वाद" किंवा "ism" हे कालातीत असतात काय? गेल्या शतकाच्या सुरुवातीला रशियात व पुर्व युरोपात भांडवलशाहीच्या विरोधात कार्ल मार्क्सचा "साम्यवाद" वा "कम्युनिझम" जन्माला आले. त्यालाच पुढे "मार्क्सवाद" असे नाव आले. त्यावेळची राजकिय व एकंदर सामाजिक परिस्थिती पाहता हा "मार्क्सवाद" कमालिचा यशस्वी ठरला. परंतु गेल्या शतकाच्या उत्तरार्धात खुद्द रशियानेच ह्या मार्क्सवादाला झिडकारून नवीन राजकीय रचना स्वीकारली. सद्य परिस्थितीत ह्या मार्क्सवादाचा चीन सोडला तर इतरत्र कुठे हि प्रभाव आढळत नाहि. चीन ने हि मार्क्सवाद अंगीकारताना सद्य परिस्थितीचे भान सोडलेले नाहि व जरुर तश्या सुधारणा हि अंगीकारल्या. अर्थात तिथे कम्युनिस्ट मुळे खोलवर रुजलेली आहेत व ह्या सुधारणा फ़क्त आर्थिक उद्दिष्टे डोळ्यासमोर ठेवूनच केलेल्या दिसतात. भारताहि स्वातंत्र्य चळवळीच्या निमित्ताने महात्मा गांधिंचा "अहिंसावाद" वा "गांधीवाद" जगासमोर आला. गांधीजींचा हा "अहिंसावाद"च इंग्रजांना भारत सोडण्यास भाग पाडणारा ठरला असा प्रसार हि ऎकण्यात येतो.तो कितपत खराखोटा आहे हा मुद्दा वेगळा.स्वातंत्र्यानंतर ६० वर्षात भारतात आर्थिक ,सामाजिक व राजकिय अश्या ब-याच पातळ्यांवर प्रचंड फ़रक पडला आहे.त्याकाळात अतिशय प्रभावी असलेला "गांधीवाद" आताशा मुश्किलिने आढळतो. मार्क्सवाद व गांधीवाद हे दोन्ही काळाच्या चक्रात अडकून मागे पडलेले दिसतात. मुख्यत: एक विशिष्ट सामाजिक व राजकिय परिस्थिती अश्या एखाद्या "वादाला" किंवा विचाराला जन्म देताना दिसते. परंतु त्या वादाचे अनुयायी पिढ्या न पिढ्या तोच विचार नवीन परिस्थितीत पुढे दामटताना दिसतात. वरिल दोन्हि "वाद" पाहिल्यावर हे "वाद" किंवा "ism" हे कालातीत असु शकतात काय? का त्या विचारांमधे कालानुरुप सुधारणा अपेक्षित आहे? चर्चा अपेक्षित. अभिज्ञ.