मला आलेले पुण्यातील अनुभव

मी स प कॉलेज जवळ एका मुलीला एक पत्ता विचारला . तिने माहीत आहे / नाही असे काहीही न सांगता माझ्याकडे पाहुन तोंड शक्य तेवढे वाकडे केले आणि हुं: असा उद्गार करुन पुढे निघुन गेली.
( मी मुम्बैला घरी जाउन आरशात पाहीले. मी इतका काही टुकार दिसत नव्हतो)
::::: असाही एक पुणेरी सदाशिव पेठी अनुभव घेतलेला विजुभाऊ

मी एकदा माझ्या मोठ्या भावाबरोबर चार-चाकी गाडीतून स.पेठेतून चाललो होतो, भाऊ गाडी चालवित होता, मी बाजूला बसलो होतो. पत्ता पटकन सापडला नाही म्हणून एका गृहस्था॑स मी विचारले तर तो माझ्यावर वस्सकन रेकला.. 'गाडीतून उतरा अन मग माझ्याशी बोला..मोठे आलेत गाडीतून फिरणारे..!" माझी वाचाच बसली

१. इथले सगळे लोक हिंदी का बोलतात ते समजले नाही. मला वाटले आता मराठ्याच्या राजधानित आल्यावर तरी मराठी ऐकायला भेटेल. रिक्शा वाले, बस कंडक्टर.सगळे हिन्दिताच बोलतात. हे ऐकून वाईट वाटले. मला समजत नाही ही मानसे, हिंदी का सुरवात करतात?
मी शक्य तितके मराठी बोलतो, जरी मला मराठी बरोबर लिहता येत नसले तरी.

काही नाही रे सखारामा, साले हल्ली सगळेच गां* झाले आहेत पुण्यात. तरीही सुदैवाने इनोबा सारखे कट्टर मराठीवादी आहेत पुण्यात अजून.
अहो एकच कळीचा मुद्दा आहे, समजा ४ माणसे असतील ३ मराठी आणि १ अमराठी तर साले सगळे हींदीत बोलत सुटतात. माझा याला ठार विरोध आहे. मी तर आमच्या ऑफिसमधे कायम हिंदीमधे बोलणारी मराठी माणसे पाहीली आहेत. लाचार साले.
१ अमराठी आहे ना मग तो मराठी शिकेल त्यासाठी आपण हिंदीत बोलायची काही गरज नाही. आता हेच व्यासपिठावरून बोंबलायची गरज आहे असे वाटते. मी आमच्या ऑफिसच्या ग्रुप मधे असे ठासून सांगितल्यावर मला देशद्रोही असेही हीणवले. त्यावर मी देखील ठासून सांगितले की 'पुण्यात एखाद्याला मराठीत बोल म्हणून सांगणे हा देशद्रोह असेल तर तो मी उघड उघड करतो'.
शेवटी वपूंचे वाक्यच खरे वाटते 'कबुतराला गरुडाचे पंख लावताही येतील पण गगनभरारी मारण्याची इच्छा रक्तातच असावी लागते कारण आकाशाची ओढ दत्तक घेता येत नाही'. तसे स्वाभिमान, भाषाप्रेम इ. सर्व रक्तातच असावे लागते ते बाहेरून नक्कीच आणता येत नाही.
सध्या पैशासाठी आम्ही हे विकले आहे हेच खरे.

(विषण्ण पुणेकर)
पुण्याचे पेशवे

मला तर हिंदी येतच नाही बोलता

मराठीतुन बोलायच समोरचा बरोब्बर बोलतो आणि नाही आलं बोलता तर गेला उडत
गरज त्याला असते

१. इथले सगळे लोक हिंदी का बोलतात ते समजले नाही. मला वाटले आता मराठ्याच्या राजधानित आल्यावर तरी मराठी ऐकायला भेटेल. रिक्शा वाले, बस कंडक्टर.सगळे हिन्दिताच बोलतात. हे ऐकून वाईट वाटले. मला समजत नाही ही मानसे, हिंदी का सुरवात करतात?
मी शक्य तितके मराठी बोलतो, जरी मला मराठी बरोबर लिहता येत नसले तरी.

च्याइला,आमच्या वेळी हे असले नखरे नव्हते.!

मी मुंबईत आल्यावर माझा कलिग मराठी असुनही त्याला समोरच्याशी हिंदीतच बोलायची सवय. म्हणलं भडव्या, मी अस्सल मराठी आहे..आणि तू ही...त्यालाही कळलं..आणि आता... आमच्या हापिसात हिंदीपेक्षा मराठीच जास्त वापरली जाते...आणि ह्याचा मला सार्थ अभिमान आहे ! ज्याला कळत नाही त्याला सरळ पहिला प्रश्न विचारतो मी, 'कबसे हो महाराष्ट्र में?' ६ महिन्यापेक्षा जास्त असं उत्तर आलं की टोचून बोलायला सुरुवात करायची...साम दंड भेद इ.इ. प्रकाराने त्याला मराठीतच बोलायला भाग पाडायचं...आपल्या लक्षातच नाहीय्ये की समोरचा अमराठी आहे असं दाखवून त्याच्याशी मराठीत बोलायचं आणि त्यानं परत 'काय?' असं विचारलं की परत चावायचं...हसत हसत बोलायचं..पण जोड्यानं मारायचं..येतात साले बरोबर लाईनीवर !!!!!
मस्त रे. असेच फोडले पाहिजे साल्यांना.
हुबळी-धारवाडला असताना, मी आणि माझा मित्र कुठल्याहि दुकानात गेलो कि मुद्दामून मराठीतून सुरु करायचो.
तिथल्या ब-याच दुकानदारांना मराठी येते असा माझा अनुभव आहे.त्यातल्या एखाद्याने जर "काहि समजले" नाहि असा आव आणला
तर आम्ही दोघेहि त्याच्याकडे एकदम हीन द्रुष्टीने पहायचो.काय हे? तुला साधे मराठी कळत नाही.!?अरेरे.
तो बिचारा ओशाळायचा.मग आम्हीच आपले हिंदि इंग्रजी सुरु करायचो.
आपण मराठी आहोत हे लोकांना समजल्याशी कारण.
बाहेर आल्यावर आम्ही दोघेहि जाम हसायचो.

अबब

वरती सगळ्यानी सुचवलेले उपाय लै भारी आहेत...
( मॅक्डोनल्ड, पिझा हट मध्ये काउंटरवर आवर्जून अस्खलित मराठीत बोलणारा ) भडकमकर
..हे आपल्याला आवडलं....मी पण करतो असं बरेच वेळा..एक छोटा किस्सा सांगतो..मी आणि बायको एकदा जंगली महाराज रोडच्या पिझ्झा हट मधे गेलो आणि मी मराठीतुन ओर्डॅर दिली. त्या बंड्याच्या तोंडावर "कुठनं येतात गाववाले" असा भाव होता.
खाउन झाल्यावर तो परत आला "और कुछ सर?" मी म्हणालो "नाही...get me the check please" आणि hsbc चं card टेबल वर आपटलं.. हा भाऊ एकदम थंड्..मग मी जरा मोठ्या आवाजात म्हणालो, "अरे दादा, बील घेवुन ये "...थोतरीत मारल्यासारखा तोंड करुन गेला..(है शाबाश !)
(by the way, हे अमेरिकन जरा येडेच असतात्..बिल ला चेक काय म्हणतात, पेट्रोल्/डीझल ला गॅस काय म्हणतात्..असो)

महाराष्ट्र धर्म सोडू नये हेच खरं

मराठी ला दिलेला मान पाहून धन्य झालो. राव.

माझी एक मैत्रिण तर तिच्या मराठी मैत्रिणीशी फक्त दोघींच संभाषण असताना देखील हिंदीत बोलते. म्हणे हिंदीवर आम्ही प्रेम करतो !!! काय म्हणावं या मुर्खपणाला?

जिथे आपण आपल्या आईला "आई" म्हणायचं सोडून दिलं, बापाला "बाप" म्हाणायचं सोडून दिलं तिथं संभाषणासाठी मराठी काय वापरणार? आज मायबोलीची लाज वाटते उद्या मायबापाची देखील वाटेल!!
स्वतः च्या आईची तर जिवंत पणे "ममी" बनवून टाकली आपण. बापाला पॉप म्हणतात! नशीब "पाप" म्हंणत नाहीत.
आणि आईबाप तरी कसे आहेत बघा. त्याना स्वतःला ही आवडत नाही आई, बाबा, आबा म्हटलेलं. माझी काकी तिच्या नातीला म्हणते मला आजी म्हाणायचं नाही. आजी म्हणायला मि काय म्हातारी आहे का? मग तिची नात तिला आईच म्हणते. मग गोंधळ टाळण्यासाठी स्वतःच्या आईची ममी बनवून टाकली.
माझ्या शेजारचा ४ वर्षाचा भावेश मला विचारत होता.
"तुझी आई कुठे आहे?"
मी माझ्या आईकडे बोट दाखवलं तर म्हणला,
"हि तर तुझी ममी, मी आई कूठे आहे विचारतोय" !!!!

बर्‍याचदा घरी साईबाबांची सेवा करा / देवीच्या नावावर धान्य आणि तेल द्या / मी ५ घरी मागून खायचा संकल्प सोडला आहे तर मला १ किलो गहू किंवा तांदूळ द्या / भविष्य जाणून घ्या (पायजमा, सदरा, जॅकेट आणि केशरी टिळा लावलेले तरुण) / अनाथ मुलांच्या संस्थेसाठी देणगी द्या (कमीत कमी १० रुपये).. असे अनेकानेक नमुने येत असतात. (बघुनच कळते की किती बनावट अन् खोटारडी मंडळी आहेत.)
आम्ही नाही असे सांगून पिटाळतो. तर आमच्या वरच्या मजल्यावर रहाणारे काका "एऽऽ चलऽऽ.. आधी खाली हो .. पोलिसांच्या ताब्यात देतो तुला चल.." असे अख्या बिल्डिंगला ऐकू येईल असे सुनावतात..
ते ऐकून ती मंडळी जी धूम ठोकतात ती परत येत नाहीत.
असा कोणी भामटा / भामटी आमच्याकडे आला तर आम्ही त्यांना वर पाठवतो - वर जा, ते काका खूप दानशूर आहेत म्हणून.

आमच्या हापिसात हिंदीपेक्षा मराठीच जास्त वापरली जाते...आणि ह्याचा मला सार्थ अभिमान आहे ! ज्याला कळत नाही त्याला सरळ पहिला प्रश्न विचारतो मी, 'कबसे हो महाराष्ट्र में?' ६ महिन्यापेक्षा जास्त असं उत्तर आलं की टोचून बोलायला सुरुवात करायची...साम दंड भेद इ.इ. प्रकाराने त्याला मराठीतच बोलायला भाग पाडायचं...आपल्या लक्षातच नाहीय्ये की समोरचा अमराठी आहे असं दाखवून त्याच्याशी मराठीत बोलायचं आणि त्यानं परत 'काय?' असं विचारलं की परत चावायचं...हसत हसत बोलायचं..पण जोड्यानं मारायचं..येतात साले बरोबर लाईनीवर !!!!!

हुबळी-धारवाडला असताना, मी आणि माझा मित्र कुठल्याहि दुकानात गेलो कि मुद्दामून मराठीतून सुरु करायचो.
तिथल्या ब-याच दुकानदारांना मराठी येते असा माझा अनुभव आहे.त्यातल्या एखाद्याने जर "काहि समजले" नाहि असा आव आणला
तर आम्ही दोघेहि त्याच्याकडे एकदम हीन द्रुष्टीने पहायचो.काय हे? तुला साधे मराठी कळत नाही.!?अरेरे.
तो बिचारा ओशाळायचा.मग आम्हीच आपले हिंदि इंग्रजी सुरु करायचो.
आपण मराठी आहोत हे लोकांना समजल्याशी कारण.
बाहेर आल्यावर आम्ही दोघेहि जाम हसायचो.

खुपच जबरी अनुभव आहेत. मी ही इथे अमेरिकेत मी माझ्या मैत्रिणी॑ना मराठीत बोलण्यात पस॑ती देते, जिथे समजत नसेल तिथे इ॑ग्रजी वापरावी लागतेच, पण इ॑डियन असेल तर सुरूवात मराठीत, ४ ते ५ जण साऊथ इ॑डियन एकत्र असतील तर ते त्या॑चीच भाषा बोलतात, पण त्या॑ना मराठी ही कळते, पण आपण महाराष्ट्रीयन आहोते हे आपण त्या॑ना दाखवुन दिले पाहिजे हा माझा अट्टाहास.

धमाल मुला.. तुझी पद्धत मला एकदम पटते, आणि मी पण तसेच करते.. माझी एक पंजाबी मैत्रीण होती..तिचा , तिच्या मोठ्या बहीणीचा जन्म पुण्याचाच. तरी मला भेटायच्या अगोदर हिंदी आणि ईंग्लिश च.. पण मला भेटल्यापासून मैत्रीण जमेल तसं मराठी बोलायला लागली.. ( यात माझं हिंदी कच्चं होतं हा पण भाग होता म्हणा.. ) पण आता ती , बहीण, तिची आई सगळ्या इतक्या सुंदर मराठी बोलतात. काकांनी मात्र हिंदी सोडलं नाही कधी.. अगदी आप्-हम वालं हिंदी.. माझ्या तूम्-तू ला खूप चिडायचे म्हणे ते.. पण अरे, तुम्ही आयुष्यभर इथे राहताय, तुम्हाला मराठी येत नाही?? मग बाकीचे कसे शिकले घरातले! काहीही... माझे गुजराती मित्र मैत्रिण, एक ख्रिस्चन मैत्रिण सगळे सुंदर मराठी बोलतात... अवघड काहीच नाहीय.. आणि आपण ज्या भाषेत बोलू त्या भाषेत ते बोलतात.. त्यामुळे आपणच मराठी बोलले पाहीजे.. !
मी तर पुण्यात कुणाशीही हिंदी बोलले नाही.. जिथे जमेल तिथे मराठी बोललेच पाहीजे..

पुण्यातल्या अनुभवांबद्दल मी काही बोलणार नाही.. कारण मी पुण्याचीच आहे.. त्यामुळे काहीही असलं, कसही असलं तरी पुणेकर म्हणून मला जाज्वल्य अभिमान आहे! :)

हे सगळं वाचल्यावर विषण्ण वाटतं. महाराष्ट्रात- ज्याची राजभाषाच-मराठी आहे. तिथे काय काय करावं लागतं. त्या तुलनेत मग इथे मध्य प्रदेशात बरं आहे. राज आणि राष्ट्रभाषा हिंदी असूनही इथे मराठी लोक मराठीत बोलण्याचा प्रयत्न करतात. भलेही त्यांच्या मराठी शब्दांच्या कडेवर हिंदी शब्द बसू देत. पण ते मराठी बोलण्याचा आणि टिकवण्याचा प्रयत्न तरी करतात. युवा पिढीत मराठी बोलणं कमी आहे. पण मराठी असल्याची आणि ते मराठीपण टिकवण्याची जाणीव त्यांच्यात आहे. इथे एक समाजचिंतन नावाचे साप्ताहिक निघते. त्याच्या शीर्षस्थानी 'मराठी माणसाने एकमेकांशी मराठीच बोलले पाहिजे' असे लिहिले आहे. मध्यंतरी एकदा मांडूहून परतत असताना गाडीत एक मुलगी भेटली. ती बायकोशी बोलत होती. त्यांचे कुटुंबिय तीन-चार पिढ्यांपूर्वी या भागात आले. ती इंदूरजवळच एका खेड्यात रहाते. तिथे मूळचे बीड-परभणी परिसरातील असणारी बरीच मंडळी आहेत. ही मंडळी आजही तिकडच्यासारखीच भाषा बोलत असतात. आम्हाला भेटलेली मुलगी चुकूनही मध्य प्रदेशातली आहे असे वाटत नव्हते. मध्य प्रदेशातल्या छोट्या छोट्या गावातही मराठी मंडळी आहेत. तिथे त्यांची मंडळे आहेत. आणि त्यांचे मराठी कार्यक्रमही होत असतात. या लोकांच्या मराठीचे आपल्याला हसू येईलही. पण ज्या परिस्थितीत ( आणि ज्या जाणीवेने) त्यांनी मराठी टिकवली. त्याला दाद द्यायलाच पाहिजे. माझ्या बरोबर एक हरिद्वारची मराठी मुलगी आहे. तिचे मराठी ऐकून कुणी तिचे शिक्षण पूर्ण हिंदी व इंग्रजीतून हरिद्वारला झाल्याचे ओळखून दाखविल्यास पाहिजे ते हरायला तयार आहे.

अवांतर- मी इथे विविध भाषकांत रहात असूनही माझा मराठी बाणा दाखवून देतो. अमराठी बॉसला अजिबात दाद देत नाही. आक्रमकपणा कुठेही सोडलेला नाही. भाषा आणि त्यासंदर्भातील सगळ्या बाबींसाठी अत्यंत आग्रही असतो. मराठी भाषकांचे आणखी एक वैशिष्ट्य. आमच्याकडे विविध भाषांचं काम चालतं. त्यात गुजराती भाषेची प्रमुख मराठी आहे. बंगाली भाषेतही मराठी रिसोर्स काम करतोय. आणि सगळ्या भाषांचं काम पहाणारा बॉसही मराठी आहे.

अहो पिकतं तिथे विकत नसतं , अन खपतं तिथे पिकत नसतं...काय करणार?
बाकी 'मराठी माणसाने एकमेकांशी मराठीच बोलले पाहिजे' ह्याला आपलाही जबरद्स्त पाठीम्बा.
-- पक्या

अवांतरः आमचा मित्र राजवीरसिंग अस्खलीत मराठी बोलतो....आम्ही त्याला पंजाबी मावळा म्हणतो.

माझ्या बरोबर एक हरिद्वारची मराठी मुलगी आहे. तिचे मराठी ऐकून कुणी तिचे शिक्षण पूर्ण हिंदी व इंग्रजीतून हरिद्वारला झाल्याचे ओळखून दाखविल्यास पाहिजे ते हरायला तयार आहे.

मला काय म्हणाल मग? मराठी आकाशात उगवलेला मावळा?
::::::::कधीतरी गुजुभाऊ असलेला मराठमोळा विजुभाऊ

१. फक्त पुणेच नाही इतर ठिकाणीही असेच दिसते आता. बंगळुरला ही हिंदी बोलणे चालत होते.
इथे माझे भरपूर मित्र हिंदी भाषिक आहेत. अर्थात त्यांना मराठी येत नाही असे नाही. त्यांना मराठी समजते, बोलता येते. त्यांच्यासोबत इतके वर्ष हिंदी बोलून आता मराठीसाठी बोलणे जमत नाही.
बाहेर मी आपला जमेल तेव्हा मराठीत बोलण्याचा प्रयत्न करतो. पण नेहमी साध्य होत नाही.

बंगलोर ला होतो तेव्हा मी ही कन्नड भाषा शिकण्याचा प्रयत्न केला होता. पण तिकडे हिंदी/इंग्रजी चालत होते म्हणून संधी हुकली. पण बहुतेक वेळा बसचे फलक स्वतःलाच समजल्याने फायदा झाला होता.

२. त्यांनी पैसे घेतले नाहीत हा त्यांचा चांगुलपणा व तुम्ही देऊ केलेत हा तुमचा.

३. वरील मुद्याशी विसंगत वाटले. असो. माझाही तसाच अनुभव होता की ग्राहकाला गरज असते दुकान दाराची. अहो, फार पुर्वीपासून पुण्याबद्दल हे लिहून/सांगून ठेवले आहे कित्येक थोर पुरुषांनी
पण हे सर्व आता सगळीकडेच होत चालले आहे असे दिसते.

तर अजुन असा अनुभव आला नाही की कोणी वस्सकन ओरडलय पण पुण्यातल्या खाकी पॅन्ट आणि पांढरा शर्ट परिधान करणार्‍या बगळ्या मामाचे अनुभव आहेत राव.
महिनाअखेरीची बोंबाबोंब असते पाकिट हलक असत आणि आपण कधी नव्हे ते मोहात पडुन नो एन्ट्रीत घुसाव तर हा मामा हाजीर.
मग तो आपल पाकिट अजुन हलक करण्याच पवित्र काम करतो. ह्याच कामात "मामी" देखील कमी नाहीत हा. एकदा कोथरुडमधुन "आई..ग" ह्या चाटच्या दुकासमोरच्या गल्लीत घुसलो तर समोर मामी हाजीर. तिच्यासोबत एक खलीची (थोडीशीच) ज्युनिअर आवृत्ती. हे दोघे खाकीत. आणि एक बगळ्याच्या वेशात. मग काय त्याला पाकिट उघडून दाखवल तर त्याने एका १०० ची नोट घेतली आणि परत ५० दिले. (न देवुन करतोय काय ते सोडून पाकिटात १०च्या ३ च नोटा आणि माझा गरीब चेहरा बघुन दिले ब्वॉ त्याने.
महिनाअखेरीस बहुतेक कोटा पुरा करायच काम चालत असेल की काय न कळे.
कारण एकदा अलंकार पोलिस चौकीच्या जवळ एका खाकी वर्दीने मला अडवुन लायसन, प्युशी (पी यु सी) हे पाहुन मगच सोडल होत.

................
http://picasaweb.google.co.in/zakasrao

आइ ग्,दुर्गा कॅफे.
मस्तच.(मगल्य५-७ महिन्यात तिथे च चितळे पण उघडलय.)
कधी मधी आणखी वेळ असेल तर "एका लग्नाची गोष्ट","माकडाच्या हाती शॅम्पेन" बघायला जवळच्याच "यशवंत राव चव्हाण" ला जायचं.

आपलाच,
मनोबा
(उपाख्य साठ्यांचे (नाठाळ) कार्टे)

सगळ्यांना पुण्यात वाईट्टच अनुभव येतात का हो??? ज्यांना चांगले अनुभव आलेत त्यांनी ते पण लिहावेत.

मुंबईहून कोल्हापुरला यश्टीतून जाताना गाडी पुण्यात थांबते. त्यावेळी अवघडलेलं अंग मोकळ करण्यासाठी गाडीखाली उतरतो. काय छान वाटतं त्या वेळी!! पुण्यात अंग मोकळ करण्याचा फार छान अनुभव येतो!!

काय राव तुम्ही सगळे त्याच ठिकाणी होतात जिथे मी पण होतो त्याच काळात त्याच वेळीही कदाचीत.
आपण सगळ्यांनी ऐक मेकांना नक्की बधीतयल पण हाच तो / ती म्हणून ओळखत नसु.

आमचा ऐकच नारा होता - जाऊ तिथे खाऊ

पुण्यनगरीतील हि ती आमची तीर्थ क्षेत्रे होत:
बालगंधर्वचा कट्टा, बोट क्लब (सीओईपी), दुर्गा- कॅफे, चैतन्य, अपाची, अप आणि अबाऊ, किनारा (पुर्वी तिथे अननसाचा शिरा मिळे), जोशी वडा (कर्वे रस्ता/बालगंधर्व), पुना बोर्डींग (झकास जेवण), जनसेवा (खरवस)